Katarakt Engelli Rapor Oranları Cetveli 2026

Katarakt, göz merceğinin şeffaflığını kaybederek bulanıklaşması sonucu görme kaybına yol açan hastalıktır. Sağlık kurulu, katarakt için verilen rapor oranını belirlerken görme keskinliğini, hastalığın evresini, ameliyat durumunu ve iki gözün fonksiyon durumunu birlikte değerlendirmektedir. Bu rehber, katarakt hastalarının engelli raporu alıp alamayacağını, ameliyat öncesi ve sonrası oranları, konjenital katarakt vakalarını, sağlanan hakları ve başvuru sürecini 2026 yılı güncel mevzuatına göre açıklamaktadır.

Katarakt Nedir?

Katarakt, göz içindeki doğal merceğin (lens) bulanıklaşarak görüntünün retinaya net olarak ulaşmasını engellemesi durumudur. Halk arasında "perde inmesi" olarak da bilinmektedir. Katarakt yaşlanmaya bağlı en yaygın göz hastalığıdır ancak her yaşta görülebilmektedir.

Kataraktın başlıca türleri şunlardır:

• Yaşa bağlı katarakt (senil): 60 yaş üzerinde en yaygın form

• Konjenital katarakt: Doğuştan gelen katarakt türü

• Travmatik katarakt: Göz yaralanması sonrası gelişen katarakt

• Sekonder katarakt: Diyabet, glokom gibi hastalıklara bağlı gelişen katarakt

• Radyasyon katarakt: Radyoterapi veya güneş ışınlarına uzun süre maruz kalmaya bağlı

• İlaç kaynaklı katarakt: Kortizon gibi ilaçlara bağlı gelişen katarakt

• Metabolik katarakt: Galaktozemi gibi metabolik hastalıklara bağlı

Kataraktın başlıca belirtileri şunlardır:

• Bulanık ve puslu görme

• Gözlük numarasının sık değişmesi

• Işıklarda parlama ve halo görme

• Gece görüşünün belirgin şekilde azalması

• Renklerin solgun ve sararmış görünmesi

• Çift görme (monoküler diplopi)

• Okumada zorluk

• Işığa hassasiyet

Katarakt Evreleri

Sağlık kurulu, katarakt değerlendirmesinde hastalığın evresini önemli bir kriter olarak kullanmaktadır.

Katarakt Evre Tablosu

Katarakt Hastası Engelli Raporu Alabilir mi?

Evet, katarakt hastası engelli raporu alabilmektedir. Ancak günümüzde katarakt ameliyatı çok başarılı sonuç verdiği için çoğu hastada rapor kalıcı olmamaktadır. Ameliyat sonrası görme düzelen hastalar için verilen rapor sonraki dönemde iptal edilebilmektedir.

Rapor için değerlendirilen faktörler şunlardır:

• Görme keskinliği: Snellen tablosu ile ölçülen değer

• Hastalığın evresi: İnsipient, immature, mature veya hipermature

• Ameliyat durumu: Ameliyat olmuş, bekleyen veya olamayan

• Ameliyat sonrası sonuç: Görme düzeyi ve komplikasyon durumu

• İki gözün etkilenim durumu: Tek veya iki taraflı

• Konjenital veya edinsel olması

• Eşlik eden hastalıklar: Diyabetik retinopati, glokom gibi

Katarakt Engelli Rapor Oranları

Katarakt için verilen oran, hastalığın evresine, ameliyat durumuna ve iki gözün fonksiyon durumuna göre değişmektedir.

Katarakt Evrelerine Göre Oranlar (Ameliyat Öncesi)

Görme Keskinliğine Göre Katarakt Oranları

Sağlık kurulu, iki tablo arasında hasta lehine olan yüksek oranı esas almaktadır.

Katarakt Ameliyatı Sonrası Rapor Oranı

Katarakt ameliyatı günümüzde çok yüksek başarı oranıyla uygulanan bir işlemdir. Ameliyatta bulanıklaşan lens çıkarılmakta ve yerine yapay göz içi lensi (IOL) yerleştirilmektedir. Ameliyat sonrası rapor değerlendirmesi şu şekildedir:

Ameliyat Sonrası Rapor Oranları

Başarılı katarakt ameliyatı geçiren ve iyi görmeye sahip hastalar için genellikle rapor düzenlenmemektedir. Ancak ameliyat komplikasyonu, göz içi enfeksiyonu veya eşlik eden retina sorunları olan vakalarda yüksek oranlar verilebilmektedir.

Konjenital Katarakt ve Rapor Oranları

Konjenital katarakt, doğuştan var olan katarakt türüdür. Bu vakalar özel değerlendirme gerektirmektedir çünkü erken çocukluk döneminde tedavi edilmezse kalıcı görme kaybına (ambliyopi) yol açmaktadır.

Konjenital Katarakt Oranları

18 yaş altı konjenital katarakt hastaları için erişkin raporu yerine ÇÖZGER (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu) düzenlenmektedir.

Diyabetik ve Sekonder Katarakt

Katarakt sıklıkla diyabet, glokom ve diğer sistemik hastalıklara bağlı olarak gelişebilmektedir. Bu vakalarda hem katarakt hem de altta yatan hastalık ayrı ayrı değerlendirilerek birleştirilmektedir.

Sekonder Katarakt Oranları

Ameliyat Öncesi Katarakt için Rapor Alınabilir mi?

Evet, ameliyat olmamış katarakt hastaları da rapor alabilmektedir. Ancak sağlık kurulu, ameliyat gerektiren ve tıbben ameliyata engel bulunmayan hastalarda genellikle önce cerrahi tedaviyi önermektedir.

Ameliyat öncesi rapor alabilecek hasta grupları şunlardır:

• Ameliyat kontrendikasyonu olan hastalar: Yaş, sistemik hastalık veya göz durumu nedeniyle ameliyat olamayanlar

• Ameliyat riski yüksek hastalar: Kalp veya solunum sorunları olan bireyler

• İleri yaşlı hastalar: Ameliyat olma tercihi bulunmayan yaşlılar

• Ameliyat kararı bekleyen hastalar: Aktif göz enfeksiyonu veya inflamasyon nedeniyle ameliyat ertelenen hastalar

• Konjenital katarakt vakaları: Ambliyopi riski nedeniyle özel değerlendirme

Ameliyat öncesi vakalarda oran genellikle %20 – %50 aralığında verilmektedir. Ameliyat sonrası rapor yeniden değerlendirilebilmektedir.

Katarakt Raporu için Gerekli Belgeler

Rapor başvurusunda hazır bulundurulması gereken belgeler şunlardır:

• Görme keskinliği ölçüm sonuçları: Snellen tablosu ile gözlük durumunda

• Refraksiyon (gözlük numarası) raporu

• Biyometri raporu: Göz içi ölçümleri

• Slit-lamp (biyomikroskop) muayene sonuçları

• Fundus muayene raporu: Retina değerlendirmesi

• Göz içi basınç ölçümü

• OCT (optik koherens tomografi): Retina ve makula değerlendirmesi

• A-scan ve B-scan ultrasonografi: İleri kataraktlarda arka segment değerlendirmesi

• Ameliyat notu (varsa): Cerrahi girişimin detayları

• Ameliyat sonrası kontrol raporları

• Göz içi lens (IOL) bilgileri

• Konjenital katarakt için genetik testler ve aile öyküsü

• Diyabet hastası için HbA1c ve göz dibi taraması

• Kullanılan ilaç raporları

Katarakt Hastalarının Yararlanabileceği Haklar

Katarakt raporunun %40 ve üzeri çıkması durumunda hasta, engelli haklarından yararlanabilmektedir.

Rapor Oranına Göre Sağlanan Haklar

Katarakt Hastasının Yararlanabileceği Somut Haklar

Katarakt kaynaklı %40 ve üzeri rapor sahibi hasta şu haklardan yararlanabilmektedir:

• Gelir vergisi indirimi: Aylık maaştan kesilen vergi düşürülmektedir

• Erken emeklilik: Prim gün sayısı ve sigortalılık süresi şartlarına göre yaş şartı olmadan emekli olunabilmektedir

• Ücretsiz toplu taşıma: Belediye otobüsleri, metro ve tramvayda ücretsiz seyahat hakkı sağlanmaktadır

• Ücretsiz refakatçi hakkı: %90 ve üzeri görme engelinin bulunduğu vakalarda refakatçi de ücretsiz seyahat edebilmektedir

• EKPSS ile devlet memurluğu: Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı üzerinden atanma imkanı vardır

• Gece vardiyasından muafiyet: Görme kaybına bağlı olarak

• Yer değiştirme (tayin) hakkı: Memurlar için sağlık durumuna uygun bölgeye tayin

• Askerlikten muafiyet: İleri görme kaybı olan vakalarda

• Malulen emeklilik: %60 ve üzeri çalışma gücü kaybı olanlar için

• SGK ameliyat gideri karşılama: Katarakt ameliyatı ve göz içi lens giderleri

• Elektrik ve su indirimleri: Belediyelerin sağladığı avantajlar

ÖTV Muafiyetli Araç ve Katarakt

Katarakt hastalarının araç kullanma durumu görme keskinliğine göre değerlendirilmektedir:

• Ameliyat sonrası iyi görmeye sahip hastalar araç kullanabilmektedir

• %90 ve üzeri görme kaybı olan bireyler kendi araçlarını kullanamamaktadır, ancak birinci derece yakınları ÖTV muafiyetli araç alabilmektedir

• Kısmi görme kaybı olan hastalar için "özel tertibatlı araç kullanabilir" ibaresi genellikle verilmemektedir

• Ehliyet için her iki gözle en az 5/10 görme keskinliği aranmaktadır

Katarakt Raporu Kaç Yıl Geçerli?

Sağlık kurulu, katarakt için düzenlediği raporda şu süreleri uygulamaktadır:

• Ameliyat bekleyen katarakt: 1 yıllık süreli rapor

• Ameliyat sonrası iyi görmeye sahip hasta: Rapor iptal edilebilir veya %0 – %10 arası oran verilir

• Ameliyat sonrası orta düzey görme kaybı: 2 – 5 yıllık süreli rapor

• Ameliyat sonrası kalıcı hasar: Süresiz (sürekli) rapor

• Konjenital katarakt sonrası ambliyopi: Süresiz (sürekli) rapor

• Ameliyat kontrendikasyonu olan hasta: Süresiz (sürekli) rapor

• Diyabetik veya sekonder katarakt: Altta yatan hastalığa göre 1 – 5 yıllık süreli rapor

Süreli raporun bitiş tarihinden 6 ay önce yenileme başvurusu yapılabilmektedir. Ameliyat başarılı geçen ve görme düzelen hastalar için yenilemede oran düşürülebilmekte veya rapor sonlandırılabilmektedir.

Katarakt Muayenesinde Nelere Bakılır?

Sağlık kurulu muayenesinde göz hekimi şu değerlendirmeleri yapmaktadır:

• Görme keskinliği ölçümü: Snellen tablosu ile en iyi düzeltilmiş görme

• Otorefraktometri: Refraksiyon değerlerinin belirlenmesi

• Slit-lamp (biyomikroskop) muayenesi: Lens bulanıklığının derecesi ve tipi

• Göz içi basınç ölçümü (tonometri): Glokom taraması

• Fundus muayenesi: Retina ve optik sinirin değerlendirilmesi

• Kornea muayenesi: Kornea saydamlığının değerlendirmesi

• Pupil reaksiyonu: Işık cevabının kontrolü

• Görme alanı testi (perimetri): Ek göz hastalığı şüphesinde

• OCT: Makula ve retina sinir lifi analizi

• A-scan ultrasonografi: Göz içi ölçümleri

• B-scan ultrasonografi: İleri kataraktta arka segment görüntülemesi

Katarakt Raporu Almak İçin Pratik Öneriler

Rapor sürecinin doğru işlemesi için hasta şu noktalara dikkat etmelidir:

• Gözlüğünüzü muayeneye götürünüz

• Kullandığınız göz damlalarını yanınızda bulundurunuz

• Muayene öncesi göz damlası kullanmayınız (özellikle pupil dilatasyonu için)

• Önceki göz muayene raporları ve ameliyat kayıtları kronolojik sırayla getirilmelidir

• Görme kayıp hikayesi başlangıç tarihi ile birlikte aktarılmalıdır

• Gece görüş sorunları, ışık hassasiyeti ve halo görme doktora ayrıntılı anlatılmalıdır

• Günlük yaşamdaki kısıtlılıklar somut örneklerle aktarılmalıdır (örneğin: gazete okuyamama, TV'yi net görememe, araç kullanamama)

• Diyabet, hipertansiyon gibi eşlik eden hastalıklar bildirilmelidir

• Kullanılan kortizonlu ilaçlar bilgi olarak paylaşılmalıdır

Rapor Oranına İtiraz Süreci

Katarakt hastası, rapor sonucundan memnun olmadığında itiraz edebilmektedir. İtiraz süreci şu şekilde işlemektedir:

• Rapor tarihinden itibaren 30 gün içinde İl Sağlık Müdürlüğü'ne dilekçe ile başvurulur

• İtiraz kabul edildiğinde hasta, farklı bir hakem hastaneye sevk edilmektedir

• Hakem hastane yeni görme keskinliği ölçümü ve göz muayenesi yapmaktadır

• Hakem hastane raporu nihai sonuç olarak kabul edilmektedir

• Uyuşmazlık durumunda dosya Ankara Merkez Hakem Kurulu'na iletilmektedir

Kataraktın Diğer Rahatsızlıklarla Birleşimi

Katarakt sıklıkla başka göz ve sistemik hastalıklarla birlikte görülmektedir. Balthazard Formülü ile birleştirme, oran artışı sağlamaktadır.

Örnek 1: İki gözde ileri katarakt (%40) ve diyabetik retinopati (%35) olan bir hastanın toplam oranı:

• En yüksek oran alınır: %40

• Kalan sağlamlık: 100 – 40 = 60

• Kalan sağlamlık ikinci oranla çarpılır: 60 × 35 = 2100

• Sonuç 100'e bölünür: 2100 / 100 = 21

• Çıkan değer en yüksek orana eklenir: 40 + 21 = %61

Örnek 2: Orta evre katarakt (%25) ve tip 2 diyabet (%25) olan bir hasta:

• En yüksek oran alınır: %25

• Kalan sağlamlık: 75

• Çarpım: 75 × 25 = 1875

• Bölme: 1875 / 100 = 18,75

• Toplam: 25 + 18,75 = %43,75

Bu hesaplama ile hasta engelli statüsüne girmektedir.

Kataraktla sık birlikte görülen ve toplam oranı yükselten rahatsızlıklar şunlardır:

• Diyabet ve diyabetik retinopati

• Hipertansiyon ve hipertansif retinopati

• Glokom

• Retina hastalıkları (yaşa bağlı makula dejenerasyonu)

• Optik sinir atrofisi

• Ambliyopi (göz tembelliği)

• Uveit

• Kalp yetmezliği ve kronik akciğer hastalıkları

• İleri yaş ve demans

Askerlikten Muafiyet ve Katarakt

Katarakt, TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'ne göre değerlendirilmektedir:

• Ameliyat başarılı ve görme normal: Askerlik yapmaya uygundur

• Tek gözde ameliyatsız katarakt: Askerlik yeri kısıtlanabilir

• İki gözde katarakt (ameliyat bekleyen): Askerlikten muaf tutulur

• Konjenital katarakt sonrası ambliyopi: Askerlikten muaf tutulur

• Ameliyat komplikasyonu sonrası ileri görme kaybı: Askerlikten muaf tutulur

Askerlik hizmeti öncesi tanı konulan katarakt vakalarında hasta, ameliyat olduktan sonra tekrar değerlendirmeye alınmaktadır.

Katarakt Ameliyatı ve SGK

Katarakt ameliyatı SGK kapsamında karşılanmaktadır. Detayları şu şekildedir:

• Standart katarakt ameliyatı (fakoemülsifikasyon): SGK tarafından tam karşılanır

• Standart göz içi lensi (monofokal): SGK tarafından karşılanır

• Multifokal (yakın-uzak) lens: SGK karşılamamaktadır, hasta ek ücret öder

• Torik (astigmat düzeltici) lens: SGK karşılamamaktadır, ek ücret gerekir

• Femtosaniye lazer katarakt ameliyatı: Bazı hastanelerde ek ücretle sunulmaktadır

• Ameliyat sonrası ilaç ve kontroller: SGK kapsamındadır

Engelli raporu sahibi hastalar için ameliyat öncelikli olarak planlanabilmektedir.

Sık Sorulan Sorular

Katarakt ameliyatı olduktan sonra engelli raporu iptal olur mu? Katarakt ameliyatı sonrası görme tam olarak düzelen hastalar için verilen rapor sonraki dönemde iptal edilebilmektedir. Sağlık kurulu yenileme başvurusunda güncel görme durumuna göre karar vermektedir. Görme düzelmiş ise oran %0 – %10 arasına inebilmekte ve rapor süresi uzatılmayabilmektedir.

Sadece bir gözünde katarakt olan hasta rapor alabilir mi? Tek taraflı katarakt için verilen oran genellikle %10 – %35 aralığındadır. Bu oran tek başına %40 barajını aşmadığı için engelli statüsüne girmemektedir. Ancak eşlik eden başka rahatsızlıklarla birleştirilerek %40 barajı aşılabilmektedir.

Konjenital katarakt için nasıl rapor alınır? 18 yaş altı konjenital katarakt hastaları için erişkin raporu yerine ÇÖZGER (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu) düzenlenmektedir. 18 yaş sonrası hasta, erişkin engelli raporu için yeniden başvurmak zorundadır.

Katarakt ameliyatı olamayan yaşlı hasta rapor alabilir mi? Ameliyat kontrendikasyonu olan yaşlı katarakt hastaları rapor alabilmektedir. Kalp sorunu, ileri yaş veya sistemik hastalıklar nedeniyle ameliyat olamayan hastalarda %40 – %70 aralığında oran verilebilmektedir.

Diyabetik katarakt için oran daha mı yüksek? Diyabetik katarakt genellikle diyabetik retinopati ile birlikte görülmektedir. Bu durumda hem katarakt hem de retina hasarı ayrı ayrı değerlendirilmektedir. Balthazard Formülü ile birleştirilerek toplam oran genellikle %40 – %70 aralığında olmaktadır.

Katarakt raporu ile emekli olabilir miyim? %40 ve üzeri rapor sahibi olan hastalar engelli emekliliğinden, %60 ve üzeri çalışma gücü kaybı olanlar ise malulen emeklilikten yararlanabilmektedir. Ancak katarakt ameliyatı sonrası görme düzelirse yenileme başvurusunda oran düşürülebilmektedir.

Katarakt için hangi hastaneye başvurulmalıdır? Rapor başvurusunda göz hastalıkları bölümü olan tam teşekküllü devlet hastanelerine, şehir hastanelerine veya üniversite hastanelerine başvurulmalıdır. Göz içi ölçüm (biyometri) ve OCT cihazı bulunan hastaneler tercih edilmelidir.

Ameliyat sonrası ne zaman rapor için başvurmalıyım? Katarakt ameliyatı sonrası göz iyileşme süresi 4 – 6 hafta sürmektedir. Bu süre sonunda son görme durumu netleştikten sonra başvuru yapılmalıdır. Erken başvurular gerçek görme durumunu yansıtmayabilmektedir.

Katarakt raporu askerlikten muaf sağlar mı? İki gözde ameliyat bekleyen katarakt, konjenital katarakt sonrası ambliyopi ve ameliyat komplikasyonu sonrası ileri görme kaybı olan hastalar askerlikten muaf tutulmaktadır. Ameliyat sonrası görmesi normale dönen hastalar askerlik yapmaya uygundur.

Katarakt raporu almak ücretli midir? Devlet hastanelerinde muayene ve heyet işlemlerinden ücret alınmamaktadır. Sağlık kurulu, oranı %0 olarak belirlerse rapor ücretli hale gelmektedir. %1 ve üzeri oran çıktığında hiçbir ücret alınmamaktadır.

Multifokal göz içi lensini SGK karşılar mı? SGK, standart monofokal göz içi lensini karşılamaktadır. Multifokal (yakın ve uzak görmeyi düzelten) ve torik (astigmat düzeltici) lensler için hasta ek ücret ödemek zorundadır. Bu ek ücret hastaneye göre değişmektedir.

İkincil katarakt için tekrar rapor alınır mı? İkincil katarakt (arka kapsül opasifikasyonu), ameliyat sonrası aylar veya yıllar sonra gelişebilmektedir. YAG lazer kapsülotomi ile kısa sürede tedavi edilmektedir. Bu durum için genellikle rapor düzenlenmemekte, ancak tedavi sırasında geçici görme kaybı yaşanırsa değerlendirme yapılabilmektedir.

Kaynakça

• T.C. Sağlık Bakanlığı — Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik: mevzuat.gov.tr

• T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı — Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü: aile.gov.tr

• T.C. Sağlık Bakanlığı — e-Rapor Sistemi: erapor.saglik.gov.tr

• Türk Oftalmoloji Derneği (TOD)

• Türk Katarakt ve Refraktif Cerrahi Derneği

• T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)

• TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği