Diyabet Engelli Raporu (Tip 1 ve Tip 2) 2026: Oran, Süreç, Haklar

Diyabet (şeker hastalığı), pankreastan salgılanan insülin hormonunun yetersizliği veya vücudun insüline karşı direnç geliştirmesi sonucu kan şekerinin kronik olarak yükseldiği metabolik bir hastalıktır. Sağlık kurulu, diyabet hastası için düzenlediği engelli raporunda; diyabet tipini (Tip 1, Tip 2, gestasyonel, MODY), HbA1c değerini, insülin bağımlılığını, günlük insülin dozunu, hipoglisemi ataklarını, gelişen kronik komplikasyonları (retinopati, nefropati, nöropati, diyabetik ayak) ve eşlik eden hastalıkları birlikte değerlendirmektedir.

Bu rehber; diyabet hastasının engelli raporu alıp alamayacağını, Tip 1 ve Tip 2 diyabet için rapor oranlarını, sağlanan hakları ve 2026 yılı güncel mevzuatına göre başvuru sürecini kapsamlı biçimde açıklamaktadır.

Diyabet Nedir?

Diyabet (Diabetes Mellitus – DM), karbonhidrat, yağ ve protein metabolizmasını etkileyen kronik bir hastalıktır. Diyabet, insülin üretiminin tamamen veya kısmen bozulması ya da hücrelerin insüline karşı direnç geliştirmesi sonucu kan şekerinin (glukoz) yüksek seyretmesiyle karakterizedir. Diyabet başlıca şu tiplere ayrılmaktadır:

• Tip 1 diyabet – otoimmün pankreas beta hücre hasarı, mutlak insülin eksikliği

• Tip 2 diyabet – insülin direnci ve göreceli insülin eksikliği

• Gestasyonel diyabet – gebelik döneminde ortaya çıkan diyabet

• MODY (Maturity Onset Diabetes of the Young) – genç yaşta başlayan monogenik diyabet

• LADA (Latent Autoimmune Diabetes in Adults) – erişkinde gelişen otoimmün diyabet

• Sekonder diyabet – pankreatit, Cushing sendromu, ilaçlara bağlı diyabet

• Neonatal diyabet – doğumdan sonraki 6 ay içinde başlayan diyabet

• Pankreatojenik diyabet (Tip 3c) – pankreas hastalıklarına bağlı diyabet

Sağlık kurulu, diyabet değerlendirmesinde şu laboratuvar bulgularını temel almaktadır:

• HbA1c (glikozillenmiş hemoglobin) değeri

• Açlık kan şekeri (AKŞ)

• Tokluk kan şekeri (TKŞ)

• Oral glukoz tolerans testi (OGTT)

• C-peptid düzeyi (endojen insülin üretimi göstergesi)

• İnsülin ve anti-GAD antikorları

• İdrarda mikroalbüminüri ve kreatinin klerensi

Diyabet Hastası Engelli Raporu Alabilir mi?

Diyabet hastası, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik kapsamında engelli raporu alma hakkına sahiptir. Sağlık kurulu, diyabet hastasına verilecek oranı; diyabet tipine, hastalık süresine, kan şekeri regülasyonuna, insülin bağımlılığına, hipoglisemi ataklarına ve gelişen kronik komplikasyonlara göre belirlemektedir.

Sağlık kurulunun rapor değerlendirmesinde dikkate aldığı temel faktörler şunlardır:

• Diyabet tipi (Tip 1, Tip 2, MODY, LADA)

• Diyabet süresi (yıl olarak)

• HbA1c değeri ve kan şekeri regülasyon durumu

• İnsülin bağımlılığı ve günlük insülin dozu

• İnsülin pompası kullanımı

• Sürekli glukoz monitörizasyonu (CGM) kullanımı

• Hipoglisemi atak sıklığı ve şiddeti

• Hipoglisemi farkındasızlığı (hypoglycemia unawareness)

• Diyabetik ketoasidoz (DKA) atakları

• Hiperozmolar hiperglisemik durum (HHS) öyküsü

• Diyabetik retinopati derecesi

• Diyabetik nefropati derecesi

• Diyabetik nöropati derecesi

• Diyabetik ayak ve amputasyon öyküsü

• Kardiyovasküler komplikasyonlar (koroner arter hastalığı, inme)

• Eşlik eden hastalıklar (hipertansiyon, hiperlipidemi, obezite)

Diyabet Engelli Rapor Oranları 2026

Genel Diyabet Rapor Oranları

Sağlık kurulu, diyabete eşlik eden kronik komplikasyonları ayrı ayrı değerlendirmekte ve ilgili oranları Balthazard formülü ile ana diyabet oranına eklemektedir.

Diyabet Tipine Göre Rapor Oranları

Tip 1 Diyabet Rapor Oranı

Tip 1 diyabet, pankreastaki insülin üreten beta hücrelerinin otoimmün mekanizmayla harap olması sonucu gelişen mutlak insülin eksikliği ile karakterize hastalıktır. Tip 1 diyabet hastası yaşam boyu insülin kullanmak zorundadır. Tip 1 diyabette rapor oranları:

• Yeni tanılı Tip 1 diyabet, komplikasyonsuz: %40 – %50

• İyi kontrollü Tip 1 diyabet (HbA1c <%7): %40 – %50

• Orta kontrollü Tip 1 diyabet (HbA1c %7-9): %50 – %60

• Kontrolsüz Tip 1 diyabet (HbA1c >%9): %60 – %70

• Tip 1 diyabet + insülin pompası: %50 – %60

• Tip 1 diyabet + sık DKA atağı: %60 – %80

• Tip 1 diyabet + hipoglisemi farkındasızlığı: %70 – %80

• Tip 1 diyabet + retinopati + nefropati: %80 – %100

• Pankreas nakli sonrası Tip 1 diyabet hastası: %60 – %80

Tip 1 diyabet hastası, günde birden fazla insülin enjeksiyonu yapmak ve kan şekerini sık aralıklarla ölçmek zorundadır. Bu nedenle sağlık kurulu Tip 1 diyabet hastasına Tip 2 diyabet hastasına göre daha yüksek başlangıç oranı vermektedir.

Tip 2 Diyabet Rapor Oranı

Tip 2 diyabet, insülin direnci ve zamanla gelişen göreceli insülin eksikliği ile karakterize erişkin popülasyonun en sık gördüğü diyabet tipidir. Tip 2 diyabette rapor oranları:

• Diyet ile kontrollü Tip 2 diyabet: %20 – %30

• Metformin ile kontrollü Tip 2 diyabet: %20 – %30

• Oral antidiyabetik kombinasyonu ile kontrollü: %30 – %40

• GLP-1 analoğu kullanan hasta: %30 – %40

• İnsülin bağımlı Tip 2 diyabet: %40 – %60

• Tip 2 diyabet + retinopati: %50 – %70

• Tip 2 diyabet + nefropati: %60 – %80

• Tip 2 diyabet + koroner arter hastalığı: %60 – %80

• Tip 2 diyabet + diyabetik ayak amputasyonu: %80 – %100

MODY ve LADA Rapor Oranı

MODY (Maturity Onset Diabetes of the Young) ve LADA (Latent Autoimmune Diabetes in Adults) özel diyabet tipleridir:

• MODY (genetik geçişli, oral antidiyabetik ile kontrollü): %20 – %40

• LADA (insülin bağımlı): %40 – %60

Diyabetin Kronik Komplikasyonları ve Rapor Etkisi

Sağlık kurulu, diyabetin kronik komplikasyonlarını ayrı bir engel oranı olarak değerlendirmekte ve Balthazard formülü ile ana diyabet oranına eklemektedir. Bu komplikasyonlar diyabetin uzun dönem seyrinde gelişen ve organ hasarına yol açan durumlardır.

Diyabetik Retinopati Rapor Oranı

Diyabetik retinopati, uzun süreli yüksek kan şekerinin retina damarlarında yol açtığı hasar sonucu görme kaybına neden olan komplikasyondur:

• Non-proliferatif diyabetik retinopati (hafif): %10 – %20

• Non-proliferatif diyabetik retinopati (orta-ağır): %20 – %40

• Proliferatif diyabetik retinopati: %40 – %60

• Diyabetik makula ödemi: %30 – %50

• Diyabete bağlı tek göz körlüğü: %60 – %80

• Diyabete bağlı çift göz körlüğü: %90 – %100

Diyabetik Nefropati Rapor Oranı

Diyabetik nefropati, diyabete bağlı böbrek hasarıdır ve son dönem böbrek yetmezliğinin en sık nedenidir:

• Mikroalbüminüri (erken dönem): %10 – %20

• Aşikar proteinüri: %20 – %40

• Kronik böbrek hastalığı (evre 3): %40 – %60

• Kronik böbrek hastalığı (evre 4): %60 – %80

• Son dönem böbrek yetmezliği (diyaliz gerektiren): %90 – %100

• Böbrek nakli sonrası hasta: %60 – %80

Diyabetik Nöropati Rapor Oranı

Diyabetik nöropati, uzun süreli diyabetin periferik sinirlerde yol açtığı hasardır ve diyabetin en sık görülen kronik komplikasyonudur:

• Distal simetrik polinöropati (hafif): %10 – %20

• Distal simetrik polinöropati (orta-ağır): %30 – %50

• Otonom nöropati (kardiyovasküler, gastrointestinal): %30 – %50

• Diyabetik gastroparezi: %30 – %50

• Nöropatik ağrı sendromu (inatçı): %30 – %50

• Mononöropati (kranial sinirler): %20 – %40

Diyabetik Ayak ve Amputasyon Rapor Oranı

Diyabetik ayak, diyabete bağlı nöropati, iskemi ve enfeksiyon üçlüsünün ayakta yol açtığı komplikasyondur ve en sık ampütasyon nedenidir:

• Diyabetik ayak ülseri (yara): %30 – %50

• Charcot ayak (nöropatik osteoartropati): %50 – %70

• Ayak parmak amputasyonu: %30 – %40

• Metatarsal amputasyon: %40 – %50

• Diz altı amputasyon (tek taraflı): %60 – %70

• Diz üstü amputasyon (tek taraflı): %70 – %80

• Çift taraflı alt ekstremite amputasyonu: %90 – %100

Kardiyovasküler Komplikasyonlar

Diyabet, kardiyovasküler hastalık riskini 2-4 kat artırmaktadır:

• Diyabet + koroner arter hastalığı: %60 – %80

• Diyabet + miyokard enfarktüsü öyküsü: %70 – %80

• Diyabet + inme sekeli: %60 – %90

• Diyabet + periferik arter hastalığı: %50 – %70

İnsülin Pompası ve Sürekli Glukoz Monitörizasyonu (CGM)

İnsülin pompası, sürekli olarak deri altına insülin veren küçük bir cihazdır ve genellikle Tip 1 diyabet hastasında kullanılmaktadır. Sürekli glukoz monitörizasyonu (CGM) ise kan şekerini gerçek zamanlı olarak ölçen sensör sistemidir.

İnsülin pompası ve CGM kullanan hastada rapor oranları:

• İnsülin pompası + CGM kullanan Tip 1 diyabet hastası: %50 – %60

• Kapalı devre (closed-loop / yapay pankreas) sistemi kullanan hasta: %50 – %60

• Sık pompa arızası veya enfeksiyon yaşayan hasta: Ek %10 – %20 oran

Diyabet Engelli Raporu için Gerekli Belgeler

Sağlık kuruluna sunulması gereken belgeler şu şekildedir:

• T.C. kimlik belgesi (nüfus cüzdanı veya kimlik kartı)

• Son 3 aylık HbA1c değerleri

• Açlık ve tokluk kan şekeri takip çizelgeleri

• C-peptid ve insülin düzeyleri

• Anti-GAD ve anti-insülin antikorları (Tip 1 diyabet ayrımı için)

• Oral glukoz tolerans testi (OGTT) raporu

• İdrar mikroalbüminüri ve 24 saatlik idrar protein sonuçları

• Kreatinin klerensi ve eGFR değeri

• Fundus muayenesi ve göz dibi anjiyografisi (retinopati için)

• Elektromiyografi (EMG) raporu (nöropati için)

• Ayak Doppler ultrasonografisi (periferik arter hastalığı için)

• Diyabetik ayak muayene raporu

• Kardiyovasküler risk değerlendirmesi (EKG, EKO)

• İnsülin dozu ve enjeksiyon şeması

• İnsülin pompası bilgi kartı (varsa)

• CGM cihazı ve kullanım raporu (varsa)

• Hipoglisemi ve DKA atak öyküsü

• Endokrinoloji ve metabolizma uzmanı muayene raporu

• Göz hastalıkları uzmanı muayene raporu

• Nöroloji uzmanı muayene raporu

• Nefroloji uzmanı muayene raporu (nefropati varsa)

• Kullanılan ilaçların listesi (insülin, oral antidiyabetik, ACE inhibitörü, statin)

• Eşlik eden hastalıklara ait raporlar

• e-Nabız sağlık geçmişi çıktısı

Diyabet Engelli Raporu Alma Süreci 2026

Diyabet hastasının rapor başvurusunda izlemesi gereken adımlar şu şekildedir:

1. Adım – MHRS Randevusu: Diyabet hastası, MHRS uygulaması, web sitesi veya Alo 182 üzerinden Erişkinler İçin Sağlık Kurulu Raporu (ESKR) tipinde randevu almaktadır. Öncelik tedavi görülen hastane veya en yakın yetkili hastane olmalıdır.

2. Adım – Yetkili Hastane Seçimi: Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş devlet, üniversite veya eğitim araştırma hastanesi tercih edilmelidir. Özel hastanelerin büyük çoğunluğu engelli sağlık kurulu raporu düzenleme yetkisine sahip değildir.

3. Adım – Belgelerin Hazırlanması: HbA1c, kan şekeri takip belgeleri, insülin dozu, komplikasyon raporları (retinopati, nöropati, nefropati) ve tedavi belgeleri tam olarak hazırlanmalıdır.

4. Adım – Sağlık Kurulu Başvuru Formunun Doldurulması: Hastane engelli sağlık kurulu birimine başvurulmakta ve başvuru formu doldurulmaktadır. ÖTV indirimli araç talebi bu aşamada belirtilmelidir.

5. Adım – Branş Muayeneleri: Hasta öncelikli olarak endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları hekimine yönlendirilmekte; ardından göz hastalıkları (retinopati için), nöroloji (nöropati için), nefroloji (nefropati için), kardiyoloji ve plastik cerrahi/ortopedi (diyabetik ayak için) branşlarına sevk edilmektedir.

6. Adım – Ek Tetkiklerin Yapılması: Hekimler gerekli gördüğü göz dibi muayenesi, EMG, EKG, EKO ve ayak Doppler gibi testleri istemektedir.

7. Adım – Her Branşın Oran Girişi: Her hekim kendi branşına ait engel oranını e-Rapor sistemine girmektedir.

8. Adım – Sağlık Kurulu Değerlendirmesi: Yedi üyeden oluşan sağlık kurulu, tüm oranları Balthazard formülü ile birleştirerek nihai oranı belirlemektedir.

9. Adım – Raporun Teslimi: 15 iş günü içinde değerlendirme tamamlanmakta, sonuç e-Devlet üzerinden görülebilmekte ve fiziksel rapor hastaya teslim edilmektedir.

Diyabet Hastasının Yararlanabileceği Haklar

Diyabet hastası, %40 ve üzeri engelli raporu ile geniş haklardan yararlanabilmektedir.

Rapor Oranına Göre Sağlanan Haklar

Diyabet Hastasına Özel Sağlanan Haklar

• Ücretsiz İnsülin ve Diyabet İlaçları: SGK, diyabet hastasının insülin (glarjin, aspart, lispro, degludek), oral antidiyabetik (metformin, sülfonilüre, DPP-4 inhibitörü, SGLT-2 inhibitörü), GLP-1 analogları (semaglutid, liraglutid) ve tüm diyabet ilaçlarını karşılamaktadır. İlaca ilişkin ilave ücret ve fark ödemesi alınmamaktadır.

• Kan Şekeri Ölçüm Çubuğu Karşılanması: SGK, insülin kullanan diyabet hastasına aylık kan şekeri ölçüm çubuğu (stribs) ve iğne uçlarını ücretsiz karşılamaktadır.

• İnsülin Pompası ve CGM Desteği: Endikasyonu bulunan Tip 1 diyabet hastasına insülin pompası ve sürekli glukoz monitörizasyonu (CGM) cihazları SGK tarafından karşılanabilmektedir.

• Diyabet Eğitimi Hakkı: Diyabet hastası ve yakınlarına ücretsiz diyabet eğitimi ve beslenme danışmanlığı hizmeti sağlanmaktadır.

• Diyabetik Ayak Bakım ve Tedavisi: Diyabetik ayak yaraları için SGK kapsamında yara bakımı, hiperbarik oksijen tedavisi ve gerekli cerrahi işlemler ücretsiz uygulanmaktadır.

• Malulen Emeklilik: SGK Sağlık Kurulu tarafından çalışma gücünün en az %60'ı kaybedilmiş, 10 yıl sigortalılık süresini ve 1800 gün prim ödemesini tamamlamış diyabet hastası malulen emekli olabilmektedir.

• Gelir Vergisi İndirimi: Çalışan diyabet hastasının maaşından kesilen gelir vergisinden %40 ve üzeri raporla indirim yapılmaktadır. İndirim dereceleri: %40 – %59 için 3. derece, %60 – %79 için 2. derece, %80 – %100 için 1. derece.

• ÖTV Muafiyetli Araç: %90 ve üzeri raporlu diyabet hastası ÖTV ödemeden araç alabilmektedir. %40 – %89 arası raporlu hasta 'özel tertibatlı araç kullanabilir' ibaresi varsa ÖTV indiriminden yararlanabilmektedir. Diyabetik ayak amputasyonlu hastada bu hak öncelikli olarak değerlendirilmektedir.

• Ücretsiz Toplu Taşıma: %40 ve üzeri raporlu diyabet hastası ve refakatçisi belediye otobüsleri, metro, tramvay, TCDD ve THY'de ücretsiz veya indirimli seyahat hakkından yararlanmaktadır.

• Evde Bakım Yardımı: Ağır seyirli diyabet hastası (bakıma muhtaç, amputasyonlu veya körlük gelişmiş) yakınlarına aylık evde bakım yardımı ödenmektedir.

• Engelli Aylığı (2022 Sayılı Kanun): Geliri belirli sınırın altında kalan %40 ve üzeri raporlu diyabet hastasına aylık bağlanmaktadır.

• Ağır İş, Gece Vardiyası ve Yüksekte Çalışmadan Muafiyet: Diyabet hastası çalışan; ağır kaldırma, gece vardiyası, düzensiz mesai ve yüksekte çalışma gerektiren işlerden muaf tutulabilmektedir. Bu muafiyet özellikle hipoglisemi ataklarının önlenmesi açısından önemlidir.

• Sürücü Belgesi Kısıtlaması: Sık hipoglisemi atağı geçiren veya hipoglisemi farkındasızlığı bulunan hastanın ticari araç sürücülüğü kısıtlanmaktadır. Özel araç kullanımı ise kan şekeri regülasyonuna bağlı olarak değerlendirilmektedir.

• Yer Değiştirme (Tayin) Hakkı: Memur olan diyabet hastası, tedavi ve komplikasyon takibi olan şehre veya sağlığa uygun bölgeye tayin talep edebilmektedir.

• Öğrencilere Okulda İnsülin Uygulama Hakkı: Tip 1 diyabet tanısı bulunan öğrenciye okulda insülin uygulama, kan şekeri ölçme ve beslenme molası hakkı tanınmaktadır.

• Askerlik Muafiyeti: İnsülin bağımlı diyabet hastasına Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği kapsamında "askerliğe elverişli değildir" raporu verilmektedir.

• MHRS Öncelikli Randevu: Diyabet hastası, Sağlık Bakanlığı MHRS sistemi üzerinden öncelikli randevu alabilmektedir.

Diyabet Engelli Raporu Kaç Yıl Geçerlidir?

Sağlık kurulu, diyabet hastasına durumuna göre süreli veya süresiz rapor düzenlemektedir. Rapor süreleri şu şekildedir:

• Yeni tanılı, komplikasyonsuz diyabet hastası: 1 – 2 yıllık süreli rapor

• Kontrollü Tip 2 diyabet hastası: 2 – 5 yıllık süreli rapor

• İnsülin bağımlı diyabet hastası (Tip 1 veya Tip 2): 2 – 5 yıllık süreli rapor

• Kronik komplikasyon (retinopati, nefropati, nöropati) gelişen hasta: Süresiz rapor

• Amputasyon geçirmiş diyabet hastası: Süresiz rapor

• Son dönem böbrek yetmezliği ve diyalize giren diyabet hastası: Süresiz rapor

• Diyabete bağlı körlük gelişmiş hasta: Süresiz rapor

• Sık hipoglisemi ve hipoglisemi farkındasızlığı olan hasta: Süresiz rapor

• Kardiyovasküler komplikasyon gelişen diyabet hastası: Süresiz rapor

Süreli raporun bitiş tarihinden 6 ay önce yenileme başvurusu yapılabilmektedir. Yeni komplikasyon gelişmesi veya HbA1c kontrolünde belirgin bozulma durumunda rapor süresi beklenmeden yeniden değerlendirme talep edilebilmektedir.

Diyabet Engelli Raporu Muayenesinde Nelere Bakılır?

Sağlık kurulu muayenesinde endokrinoloji ve diğer branş hekimleri şu değerlendirmeleri yapmaktadır:

• Diyabet tipinin doğrulanması (Tip 1, Tip 2, MODY, LADA)

• Son 3 aylık HbA1c değerlerinin kontrolü

• Kan şekeri regülasyon durumunun değerlendirilmesi

• Günlük insülin dozu ve tedavi şemasının incelenmesi

• Hipoglisemi ve DKA atak öyküsünün sorgulanması

• Diyabetik retinopati için göz dibi muayenesi

• Diyabetik nefropati için idrar ve kan tetkikleri

• Diyabetik nöropati için nörolojik muayene ve EMG

• Diyabetik ayak için detaylı ayak muayenesi

• Kardiyovasküler risk değerlendirmesi (EKG, EKO)

• Periferik arter hastalığı için Doppler USG

• İnsülin pompası ve CGM cihazlarının çalışma kontrolü

• Beslenme ve yaşam tarzı uyumunun değerlendirilmesi

• Eşlik eden hastalıkların (hipertansiyon, hiperlipidemi, obezite) etkisinin değerlendirilmesi

• Genel performans durumu skorlaması