Tip 1 Diyabet Engelli Raporu 2026: Oran, Süreç, Haklar
Tip 1 diyabet, pankreastaki insülin üreten beta hücrelerinin otoimmün mekanizmayla harap olması sonucu gelişen ve mutlak insülin eksikliği ile karakterize kronik metabolik bir hastalıktır. Sağlık kurulu, tüm fonksiyonel kayıpları bu doğrultuda değerlendirerek nihai engel oranını belirlemektedir.
- Tip 1 diyabet (insüline bağımlı çocukluk/gençlik tipi) hastalarına komplikasyonsuz durumlarda taban %30 - %40 oran verilir.
- Kan şekeri regüle olmayan, sık ketoasidoz veya hipoglisemi atağı geçiren hastalarda oran %50 - %60 aralığına çıkar.
- Göz (retinopati) ve böbrek (nefropati) hasarları eklendiğinde Balthazard formülü ile toplam oran %80'e kadar ulaşabilir.
- Pankreas beta hücre hasarı kalıcı ve geri dönüşsüz olduğundan raporlar genellikle süresiz onaylanır.
Tip 1 diyabet, pankreastaki insülin üreten beta hücrelerinin otoimmün mekanizmayla harap olması sonucu gelişen ve mutlak insülin eksikliği ile karakterize kronik metabolik bir hastalıktır. Sağlık kurulu, Tip 1 diyabet hastası için düzenlediği engelli raporunda; hastanın HbA1c değerini, günlük insülin dozunu, insülin pompası ve sürekli glukoz monitörizasyonu (CGM) kullanımını, hipoglisemi atak sıklığını, diyabetik ketoasidoz (DKA) öyküsünü ve gelişen kronik komplikasyonları (retinopati, nefropati, nöropati) birlikte değerlendirmektedir.
Bu rehber; Tip 1 diyabet hastasının engelli raporu alıp alamayacağını, yaş gruplarına ve komplikasyon durumuna göre rapor oranlarını, sağlanan hakları ve 2026 yılı güncel mevzuatına göre başvuru sürecini kapsamlı biçimde açıklamaktadır.
Tip 1 Diyabet Nedir?
Tip 1 diyabet (juvenil diyabet, insülin bağımlı diyabet), pankreasın Langerhans adacıklarındaki beta hücrelerinin bağışıklık sistema tarafından hedef alınması ve tahrip edilmesi sonucu insülin üretiminin durması ile ortaya çıkan otoimmün bir hastalıktır. Tip 1 diyabet genellikle çocukluk ve genç erişkinlik döneminde ortaya çıkmakta, ancak her yaşta görülebilmektedir.
Tip 1 diyabet başlıca şu alt tiplere ayrılmaktadır:
- Tip 1A diyabet – otoimmün (klasik) tip, anti-GAD ve ada hücre antikorları pozitif
- Tip 1B diyabet – idiyopatik tip, antikorlar negatif
- LADA (Latent Autoimmune Diabetes in Adults) – erişkinde geç başlangıçlı otoimmün diyabet
- Fulminan Tip 1 diyabet – çok hızlı seyirli, ani başlangıçlı form
- MODY ile karışabilen tipler – ayırıcı tanı gerektiren durumlar
Tip 1 diyabet hastası, pankreastan hiç insülin salgılanmadığı için yaşam boyu dışarıdan insülin almak zorundadır. Bu durum Tip 1 diyabet hastasını Tip 2 diyabet hastasından belirgin olarak ayırmaktadır.
Sağlık kurulu, Tip 1 diyabet tanısını şu bulgulara göre doğrulamaktadır:
- Düşük veya ölçülemeyen C-peptid düzeyi (endojen insülin üretimi göstergesi)
- Anti-GAD (glutamik asit dekarboksilaz) antikoru pozitifliği
- Anti-IA2 (adacık antijeni) antikoru pozitifliği
- Anti-insülin antikoru pozitifliği
- Anti-ZnT8 (çinko taşıyıcı) antikoru pozitifliği
- Ketoasidoz eğilimi
- İnsülin bağımlılığı
Tip 1 Diyabet Hastası Engelli Raporu Alabilir mi?
Tip 1 diyabet hastası, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik kapsamında engelli raporu alma hakkına sahiptir. Çocuk Tip 1 diyabet hastası ise Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER) kapsamında değerlendirilmektedir. Sağlık kurulu, Tip 1 diyabet hastasına verilecek oranı; hastalık süresine, kan şekeri regülasyonuna, günlük insülin dozuna, hipoglisemi ataklarına ve gelişen kronik komplikasyonlara göre belirlemektedir.
Sağlık kurulunun rapor değerlendirmesinde dikkate aldığı temel faktörler şunlardır:
- Tanı yaşı ve Tip 1 diyabet süresi
- HbA1c değeri (son 3 ay ortalaması) ve kan şekeri regülasyonu
- Günlük insülin dozu (ünite/kg)
- İnsülin pompası kullanımı ve türü
- Sürekli glukoz monitörizasyonu (CGM) kullanımı
- Kapalı devre (closed-loop) yapay pankreas sistemi kullanımı
- Günlük insülin enjeksiyon sayısı (multiple dose injection – MDI)
- Kan şekeri ölçüm sıklığı
- Hipoglisemi atak sıklığı ve şiddeti
- Hipoglisemi farkındasızlığı (hypoglycemia unawareness)
- Diyabetik ketoasidoz (DKA) atak sıklığı
- Şiddetli hipoglisemi nedeniyle acil servis başvurusu ve hastane yatışı sayısı
- Kronik komplikasyonlar: diyabetik retinopati, nefropati, nöropati
- Kardiyovasküler komplikasyonlar
- Eşlik eden otoimmün hastalıklar (tiroidit, çölyak hastalığı)
- Büyüme geriliği (çocuk hastada)
- Psikososyal durum ve öz-bakım kapasitesi
Tip 1 Diyabet Engelli Rapor Oranları 2026
Genel Tip 1 Diyabet Rapor Oranları
| Tip 1 Diyabet Durumu | Oran |
|---|---|
| Yeni tanılı Tip 1 diyabet, komplikasyonsuz | %40 – %50 |
| İyi kontrollü Tip 1 diyabet (HbA1c <%7) | %40 – %50 |
| Orta kontrollü Tip 1 diyabet (HbA1c %7 – %9) | %50 – %60 |
| Kontrolsüz Tip 1 diyabet (HbA1c >%9) | %60 – %70 |
| İnsülin pompası kullanan Tip 1 diyabet hastası | %50 – %60 |
| CGM kullanan Tip 1 diyabet hastası | %50 – %60 |
| Sık hipoglisemi atağı geçiren hasta | %60 – %70 |
| Hipoglisemi farkındasızlığı bulunan hasta | %70 – %80 |
| Sık DKA atağı geçiren hasta | %60 – %80 |
| Tip 1 diyabet + tek kronik komplikasyon | %60 – %80 |
| Tip 1 diyabet + çoklu kronik komplikasyon | %80 – %100 |
| Tip 1 diyabet + son dönem böbrek yetmezliği (diyaliz) | %90 – %100 |
| Tip 1 diyabet + körlük | %90 – %100 |
| Pankreas nakli sonrası hasta | %60 – %80 |
Sağlık kurulu, Tip 1 diyabete eşlik eden kronik komplikasyonları ayrı ayrı değerlendirmekte ve ilgili oranları Balthazard formülü ile ana Tip 1 diyabet oranına eklemektedir.
Kan Şekeri Regülasyonuna Göre Tip 1 Diyabet Rapor Oranları
Sağlık kurulu, Tip 1 diyabet hastasının kan şekeri kontrol durumunu HbA1c değeri ile değerlendirmektedir. HbA1c, son 3 aylık ortalama kan şekerini yansıtan en önemli laboratuvar parametresidir:
İyi Kontrollü Tip 1 Diyabet (HbA1c <%7)
HbA1c değeri %7'nin altında olan Tip 1 diyabet hastası, kan şekeri regülasyonu iyi olan hasta grubudur:
- İyi kontrollü Tip 1 diyabet, komplikasyonsuz: %40 – %50
- İyi kontrollü Tip 1 diyabet + insülin pompası: %50 – %60
- İyi kontrollü Tip 1 diyabet + CGM: %50 – %60
Orta Kontrollü Tip 1 Diyabet (HbA1c %7 – %9)
HbA1c değeri %7 – %9 arasında olan hasta orta kontrol düzeyindedir:
- Orta kontrollü Tip 1 diyabet: %50 – %60
- Orta kontrollü Tip 1 diyabet + hipoglisemi ataklarında artış: %60 – %70
Kontrolsüz Tip 1 Diyabet (HbA1c >%9)
HbA1c değeri %9'un üzerinde olan hasta kontrolsüz diyabet sınıfındadır:
- Kontrolsüz Tip 1 diyabet: %60 – %70
- Kontrolsüz Tip 1 diyabet + sık DKA atağı: %70 – %80
- Kontrolsüz Tip 1 diyabet + kronik komplikasyon: %80 – %90
İnsülin Devre Yöntemine Göre Rapor Değerlendirmesi
Tip 1 diyabet hastası, farklı insülin uygulama yöntemleriyle tedavi görebilmektedir. Sağlık kurulu, uygulanan yöntem ve buna bağlı yaşam kısıtlamalarını rapor değerlendirmesinde dikkate almaktadır.
Multiple Dose Injection (MDI – Çoklu Doz Enjeksiyon)
Multiple dose injection (MDI) yönteminde hasta günde 4 – 6 kez insülin enjeksiyonu yapmaktadır. Tip 1 diyabet hastası genellikle bazal insülin (glarjin, degludek) ve öğün öncesi hızlı etkili insülin (aspart, lispro, glulisin) kombinasyonunu kullanmaktadır:
- MDI ile tedavi edilen, iyi kontrollü hasta: %40 – %50
- MDI ile tedavi edilen, orta-kötü kontrollü hasta: %50 – %70
İnsülin Pompası (CSII – Continuous Subcutaneous Insulin Infusion)
İnsülin pompası, sürekli olarak deri altına insülin veren küçük bir cihazdır. Tip 1 diyabet hastası için insülin pompası, günlük çok sayıda enjeksiyon yerine tek bir kanül ile sürekli insülin uygulama imkanı sağlamaktadır:
- İnsülin pompası kullanan Tip 1 diyabet hastası: %50 – %60
- İnsülin pompası + sık arıza yaşayan hasta: %60 – %70
- İnsülin pompası + kanül enfeksiyonu sık yaşayan hasta: %60 – %70
Sürekli Glukoz Monitörizasyonu (CGM)
Sürekli glukoz monitörizasyonu (CGM), deri altına yerleştirilen sensör aracılığıyla kan şekerini 5 dakika arayla ölçen ve alarm veren cihazdır. Tip 1 diyabet hastası için CGM özellikle hipoglisemi farkındasızlığında hayat kurtarıcı olmaktadır.
Kapalı Devre (Yapay Pankreas) Sistemi
Kapalı devre yapay pankreas sistemi, insülin pompası ve CGM'nin bir algoritma aracılığıyla otomatik olarak birbiriyle iletişim kurduğu ileri teknoloji sistemidir. Sistem, kan şekerine göre insülin dozunu otomatik ayarlamaktadır:
- Kapalı devre sistem kullanan Tip 1 diyabet hastası: %50 – %60
Hipoglisemi Atakları ve Rapor Etkisi
Hipoglisemi (kan şekeri düşüklüğü), Tip 1 diyabet hastasının en sık karşılaştığı akut komplikasyondur. Şiddetli hipoglisemi bilinç kaybı, konvülsiyon ve ölümle sonuçlanabilmektedir.
| Hipoglisemi Durumu | Klinik Bulgu | Oran |
|---|---|---|
| Nadir hafif hipoglisemi | Ayda 1 – 2 kez, kendisi çözebiliyor | %40 – %50 |
| Sık hafif-orta hipoglisemi | Haftada 2 – 3 kez | %50 – %60 |
| Sık şiddetli hipoglisemi | Ayda birden fazla, dış yardım gereksinimi | %60 – %70 |
| Hipoglisemi farkındasızlığı | Uyarı belirtileri olmadan bilinç kaybı | %70 – %80 |
| Nokturnal hipoglisemi (gece) | Uykuda meydana gelen ataklar | %60 – %70 |
| Hipoglisemi nedeniyle acil başvuru | Yılda 3 ve üzeri | %70 – %80 |
Hipoglisemi farkındasızlığı (hypoglycemia unawareness) bulunan Tip 1 diyabet hastası, kan şekeri düştüğünde herhangi bir uyarı belirtisi hissetmeksizin doğrudan bilinç kaybı yaşayabilmektedir. Bu durum hastanın riskini artırması yönüyle sağlık kurulu tarafından yüksek oran ile değerlendirilmektedir.
Diyabetik Ketoasidoz (DKA) ve Rapor Etkisi
Diyabetik ketoasidoz (DKA), mutlak insülin eksikliği sonucu gelişen hiperglisemi, ketoz ve metabolik asidoz ile karakterize hayatı tehdit eden akut bir komplikasyondur. Tip 1 diyabet hastası için DKA en sık hastane yatış nedenlerinden biridir:
- Yılda tek bir DKA atağı: %50 – %60
- Yılda 2 ve üzeri DKA atağı: %60 – %70
- Sık tekrarlayan DKA atakları: %70 – %80
- DKA'ya bağlı beyin ödemi geçirmiş hasta: %80 – %100
Tip 1 Diyabetin Kronik Komplikasyonları
Sağlık kurulu, Tip 1 diyabetin uzun dönemde geliştirdiği kronik komplikasyonları ayrı bir engel oranı olarak değerlendirmekte ve Balthazard formülü ile ana diyabet oranına eklemektedir.
Diyabetik Retinopati
Diyabetik retinopati, uzun süreli Tip 1 diyabetin retina damarlarında yol açtığı hasar sonucu görme kaybına neden olan komplikasyondur:
- Non-proliferatif diyabetik retinopati (hafif): %10 – %20
- Non-proliferatif diyabetik retinopati (orta-ağır): %20 – %40
- Proliferatif diyabetik retinopati: %40 – %60
- Diyabetik makula ödemi: %30 – %50
- Tip 1 diyabete bağlı tek göz körlüğü: %60 – %80
- Tip 1 diyabete bağlı çift göz körlüğü: %90 – %100
Diyabetik Nefropati
Diyabetik nefropati, Tip 1 diyabete bağlı böbrek hasarıdır ve son dönem böbrek yetmezliğinin en sık nedenlerinden biridir:
- Mikroalbüminüri: %10 – %20
- Aşikar proteinüri: %20 – %40
- Kronik böbrek hastalığı (evre 3): %40 – %60
- Kronik böbrek hastalığı (evre 4): %60 – %80
- Son dönem böbrek yetmezliği (diyaliz): %90 – %100
- Böbrek nakli sonrası hasta: %60 – %80
Diyabetik Nöropati
Diyabetik nöropati, Tip 1 diyabetin periferik sinirlerde yol açtığı hasardır:
- Distal simetrik polinöropati: %20 – %40
- Otonom nöropati: %30 – %50
- Diyabetik gastroparezi: %30 – %50
- Nöropatik ağrı sendromu: %30 – %50
Diyabetik Ayak
Diyabetik ayak, uzun süreli Tip 1 diyabet hastasında nöropati, iskemi ve enfeksiyonun ayakta yol açtığı komplikasyondur:
- Diyabetik ayak ülseri: %30 – %50
- Ayak parmak amputasyonu: %30 – %40
- Diz altı amputasyon: %60 – %70
- Diz üstü amputasyon: %70 – %80
Tip 1 Diyabete Eşlik Eden Otoimmün Hastalıklar
Tip 1 diyabet hastasında aynı otoimmün mekanizma nedeniyle başka otoimmün hastalıklar da gelişebilmektedir. Sağlık kurulu bu hastalıkları da ayrıca değerlendirmektedir:
- Hashimoto tiroiditi ve hipotiroidi: %10 – %20
- Graves hastalığı: %20 – %40
- Çölyak hastalığı: %20 – %40
- Addison hastalığı (adrenal yetmezlik): %40 – %60
- Vitiligo: %10 – %20
- Pernisiyöz anemi: %20 – %30
Tip 1 Diyabet Engelli Raporu için Gerekli Belgeler
Sağlık kuruluna sunulması gereken belgeler şu şekildedir:
- T.C. kimlik belgesi (nüfus cüzdanı veya kimlik kartı)
- Son 3 – 5 yıllık HbA1c takip değerleri
- Günlük kan şekeri takip çizelgeleri
- C-peptid düzeyi
- Anti-GAD, anti-IA2, anti-insülin, anti-ZnT8 antikorları
- Tip 1 diyabet tanı tarihi ve ilk tanı epikrizi
- Günlük insülin dozu ve enjeksiyon şeması
- İnsülin türleri (bazal + prandial) reçetesi
- İnsülin pompası bilgi kartı ve indirim raporu (varsa)
- CGM cihazı bilgi kartı ve kullanım raporu (varsa)
- Hipoglisemi atak günlüğü
- DKA atak öyküsü ve hastane yatış epikrizleri
- Fundus muayenesi ve göz dibi anjiyografisi
- İdrar mikroalbüminüri ve 24 saatlik idrar tetkiki
- Kreatinin, eGFR ve böbrek fonksiyon testleri
- EMG raporu (nöropati değerlendirmesi için)
- EKG ve EKO raporları
- Diyabetik ayak muayene raporu
- Endokrinoloji ve metabolizma uzmanı muayene raporu
- Göz hastalıkları uzmanı muayene raporu
- Nöroloji uzmanı muayene raporu
- Nefroloji uzmanı muayene raporu (nefropati varsa)
- Eşlik eden otoimmün hastalıklara ait raporlar (tiroid fonksiyon testleri, çölyak antikorları)
- Kullanılan ilaçların listesi
- e-Nabız sağlık geçmişi çıktısı
Tip 1 Diyabet Engelli Raporu Alma Süreci 2026
Tip 1 diyabet hastasının rapor başvurusunda izlemesi gereken adımlar şu şekildedir:
1. Adım – MHRS Randevusu: Tip 1 diyabet hastası, MHRS uygulaması, web sitesi veya Alo 182 üzerinden Erişkinler İçin Sağlık Kurulu Raporu (ESKR) tipinde randevu almaktadır. Çocuk Tip 1 diyabet hastası için Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER) randevusu alınmalıdır.
2. Adım – Yetkili Hastane Seçimi: Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş devlet, üniversite veya eğitim araştırma hastanesi tercih edilmelidir. Özel hastanelerin büyük çoğunluğu engelli sağlık kurulu raporu düzenleme yetkisine sahip değildir.
3. Adım – Belgelerin Hazırlanması: HbA1c takip belgeleri, C-peptid ve antikor sonuçları, insülin tedavi şeması, hipoglisemi ve DKA öyküsü, komplikasyon raporları tam olarak hazırlanmalıdır.
4. Adım – Sağlık Kurulu Başvuru Formunun Doldurulması: Hastane engelli sağlık kurulu birimine başvurulmakta ve başvuru formu doldurulmaktadır. ÖTV indirimli araç talebi bu aşamada belirtilmelidir.
5. Adım – Branş Muayeneleri: Hasta öncelikli olarak endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları hekimine yönlendirilmektedir. Çocuk hastada ise çocuk endokrinoloji uzmanı değerlendirmektedir. Ardından göz hastalıkları (retinopati için), nöroloji (nöropati için), nefroloji (nefropati için) ve gerektiğinde kardiyoloji branşlarına sevk yapılmaktadır.
6. Adım – Ek Tetkiklerin Yapılması: Hekimler gerekli gördüğü göz dibi muayenesi, EMG, EKG, EKO, idrar ve kan tetkiklerini istemektedir.
7. Adım – Her Branşın Oran Girişi: Her hekim kendi branşına ait engel oranını e-Rapor sistemine girmektedir.
8. Adım – Sağlık Kurulu Değerlendirmesi: Yeti üyeden oluşan sağlık kurulu, tüm oranları Balthazard formülü ile birleştirerek nihai oranı belirlemektedir.
9. Adım – Raporun Teslimi: 15 iş günü içinde değerlendirme tamamlanmakta, sonuç e-Devlet üzerinden görülebilmekte ve fiziksel rapor hastaya teslim edilmektedir.
Tip 1 Diyabet Hastasının Yararlanabileceği Haklar
Tip 1 diyabet hastası, %40 ve üzeri engelli raporu ile geniş haklardan yararlanabilmektedir.
Rapor Oranına Göre Sağlanan Haklar
| Oran Aralığı | Sağlanan Haklar |
|---|---|
| %40 – %49 | Gelir vergisi indirimi (3. derece), EKPSS ile memurluk hakkı |
| %50 – %59 | Gelir vergisi indirimi (2. derece), erken emeklilik olanakları |
| %60 – %69 | Gelir vergisi indirimi (1. derece), genişletilmiş sosyal haklar |
| %70 – %89 | Evde bakım yardımı, engelli aylığı, ücretsiz toplu taşıma |
| %90 ve üzeri | ÖTV muafiyetli araç, bakım maaşı, tam bağımlı statüsü |
Tip 1 Diyabet Hastasına Özel Sağlanan Haklar
- Ücretsiz İnsülin Karşılanması: SGK, Tip 1 diyabet hastasının kullandığı bazal insülin (glarjin, degludek, detemir), prandial hızlı etkili insülin (aspart, lispro, glulisin) ve karışım insülinlerini tam olarak karşılamaktadır. İlaca ilişkin ilave ücret ve fark ödemesi alınmamaktadır.
- Ücretsiz Enjektör ve İğne Ucu: SGK, Tip 1 diyabet hastasına aylık insülin kalemi iğne uçlarını ve enjektörleri ücretsiz karşılamaktadır.
- Kan Şekeri Ölçüm Çubuğu Karşılanması: SGK, Tip 1 diyabet hastasına ayda 100 – 150 adet kan şekeri ölçüm çubuğu (strip) ücretsiz karşılamaktadır.
- İnsülin Pompası Desteği: Endikasyonu bulunan Tip 1 diyabet hastasına insülin pompası SGK tarafından karşılanmaktadır. Pompanın kanül, rezervuar ve infüzyon setleri de ücretsiz karşılanmaktadır.
- Sürekli Glukoz Monitörizasyonu (CGM) Karşılanması: SGK, endikasyonu bulunan Tip 1 diyabet hastasına CGM sensör ve transmitter desteği sağlamaktadır.
- Glukagon Enjektörü Karşılanması: Şiddetli hipoglisemi durumunda kullanılan glukagon enjektörü Tip 1 diyabet hastasına ücretsiz karşılanmaktadır.
- Diyabet Eğitimi Hakkı: Tip 1 diyabet hastası ve yakınlarına ücretsiz diyabet eğitimi, karbonhidrat sayımı ve beslenme danışmanlığı hizmeti sağlanmaktadır.
- Okulda İnsülin Uygulama ve Kan Şekeri Ölçme Hakkı: Öğrenci olan Tip 1 diyabet hastasına okulda insülin uygulama, kan şekeri ölçme, karbonhidrat sayımı ile öğle yemeği ve beslenme molası hakkı tanınmaktadır. Okul yönetimi bu koşulları sağlamak zorundadır.
- Sınav Ek Süre Hakkı: Tip 1 diyabet tanısı bulunan öğrenciye sınavlarda ek süre, ara verme ve öğrenci yanına insülin, glukometre, şekerli gıda getirme hakkı tanınmaktadır.
- Malulen Emeklilik: SGK Sağlık Kurulu tarafından çalışma gücünün en az %60'ı kaybedilmiş, 10 yıl sigortalılık süresini ve 1800 gün prim ödemesini tamamlamış Tip 1 diyabet hastası malulen emekli olabilmektedir.
- Gelir Vergisi İndirimi: Çalışan Tip 1 diyabet hastasının maaşından kesilen gelir vergisinden %40 ve üzeri raporla indirim yapılmaktadır. İndirim dereceleri: %40 – %59 için 3. derece, %60 – %79 için 2. derece, %80 – %100 için 1. derece.
- ÖTV Muafiyetli Araç: %90 ve üzeri raporlu Tip 1 diyabet hastası ÖTV ödemeden araç alabilmektedir. %40 – %89 arası raporlu hasta 'özel tertibatlı araç kullanabilir' ibaresi varsa ÖTV indiriminden yararlanabilmektedir.
- Ücretsiz Toplu Taşıma: %40 ve üzeri raporlu Tip 1 diyabet hastası ve refakatçisi belediye otobüsleri, metro, tramvay, TCDD ve THY'de ücretsiz veya indirimli seyahat hakkından yararlanmaktadır.
- Evde Bakım Yardımı: Ağır seyirli Tip 1 diyabet hastası (bakıma muhtaç, körlük veya amputasyon gelişmiş) yakınlarına aylık evde bakım yardımı ödenmektedir.
- Engelli Aylığı (2022 Sayılı Kanun): Geliri belirli sınırın altında kalan %40 ve üzeri raporlu Tip 1 diyabet hastasına aylık bağlanmaktadır.
- Ağır İş, Gece Vardiyası ve Yüksekte Çalışmadan Muafiyet: Tip 1 diyabet hastası çalışan; ağır kaldırma, gece vardiyası, düzensiz mesai, yüksekte çalışma ve tek başına uzun mesafe yolculuk gerektiren işlerden muaf tutulabilmektedir. Bu muafiyet özellikle hipoglisemi ataklarının önlenmesi açısından hayati önem taşımaktadır.
- Sürücü Belgesi Kısıtlaması: Sık hipoglisemi atağı geçiren veya hipoglisemi farkındasızlığı bulunan Tip 1 diyabet hastasının ticari araç sürücülüğü kalıcı olarak kısıtlanmaktadır. Özel araç kullanımında ise hastanın araç kullanmadan önce kan şekeri ölçmesi ve yanında şekerli gıda bulundurması zorunludur.
- Yer Değiştirme (Tayin) Hakkı: Memur olan Tip 1 diyabet hastası, tedavi ve komplikasyon takibi olan şehre veya sağlığa uygun bölgeye tayin talep edebilmektedir.
- Askerlik Muafiyeti: Tip 1 diyabet hastasına Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği kapsamında "askerliğe elverişli değildir" raporu verilmektedir.
- Bazı Meslek Kollarına Girememe: Tip 1 diyabet hastası; pilotluk, gemi kaptanlığı, dalgıçlık, itfaiyecilik ve silahlı güvenlik gibi bazı meslek kollarına giremez.
- MHRS Öncelikli Randevu: Tip 1 diyabet hastası, Sağlık Bakanlığı MHRS sistemi üzerinden öncelikli randevu alabilmektedir.
- Sosyal Yardımlaşma Vakfı Destekleri: İl ve ilçe sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarından ilaç, tıbbi cihaz ve maddi destek alınabilmektedir.
Tip 1 Diyabet Engelli Raporu Kaç Yıl Geçerlidir?
Sağlık kurulu, Tip 1 diyabet hastasına durumuna göre süreli veya süresiz rapor düzenlemektedir. Tip 1 diyabet yaşam boyu süren ve insülin bağımlılığı gerektiren bir hastalık olduğu için genellikle uzun süreli veya süresiz rapor verilmektedir. Rapor süreleri şu şekildedir:
- Yeni tanılı Tip 1 diyabet hastası: 2 – 5 yıllık süreli rapor
- Stabil seyirli Tip 1 diyabet hastası: 5 yıllık veya süresiz rapor
- İnsülin pompası kullanan hasta: 2 – 5 yıllık süreli rapor
- CGM kullanan hasta: 2 – 5 yıllık süreli rapor
- Sık hipoglisemi ve DKA atağı geçiren hasta: 1 – 2 yıllık süreli rapor
- Hipoglisemi farkındasızlığı bulunan hasta: Süresiz rapor
- Kronik komplikasyon (retinopati, nefropati, nöropati) gelişen hasta: Süresiz rapor
- Amputasyon geçirmiş Tip 1 diyabet hastası: Süresiz rapor
- Son dönem böbrek yetmezliği ve diyalize giren hasta: Süresiz rapor
- Tip 1 diyabete bağlı körlük gelişmiş hasta: Süresiz rapor
- Pankreas nakli olmuş hasta: Süresiz rapor
Süreli raporun bitiş tarihinden 6 ay önce yenileme başvurusu yapılabilmektedir. Yeni komplikasyon gelişmesi veya kan şekeri regülasyonunda belirgin bozulma durumunda rapor süresi sarmadan yeniden değerlendirme talep edilebilmektedir.
Tip 1 Diyabet Engelli Raporu Muayenesinde Nelere Bakılır?
Sağlık kurulu muayenesinde endokrinoloji ve diğer branş hekimleri şu değerlendirmeleri yapmaktadır:
- Tip 1 diyabet tanısının C-peptid ve antikor sonuçlarıyla doğrulanması
- Tanı yaşı ve hastalık süresinin belgelenmesi
- Son 3 – 6 aylık HbA1c değerlerinin kontrolü
- Günlük insülin dozu ve enjeksiyon şemasının incelenmesi
- Kan şekeri takip çizelgesi ve regülasyon durumunun değerlendirilmesi
- İnsülin pompası ve CGM kullanım durumunun kontrolü
- Hipoglisemi atak sıklığı ve şiddetinin sorgulanması
- Hipoglisemi farkındasızlığı değerlendirilmesi
- Diyabetik ketoasidoz (DKA) öyküsü ve hastane yatış sayısının sorgulanması
- Diyabetik retinopati için göz dibi muayenesi
- Diyabetik nefropati için idrar ve kan tetkikleri
- Diyabetik nöropati için nörolojik muayene ve EMG
- Diyabetik ayak için detaylı ayak muayenesi
- Kardiyovasküler risk değerlendirmesi (EKG, EKO)
- Eşlik eden otoimmün hastalıkların (tiroidit, çölyak) araştırılması
- Beslenme, karbonhidrat sayımı ve yaşam tarzı uyumunun değerlendirilmesi
- Psikososyal durum ve öz-bakım kapasitesinin değerlendirilmesi
- Çocuk hastada büyüme ve gelişme geriliği kontrolü
- Genel performans durumu skorlaması