Kalça Protezi Engelli Raporu 2026: Oran ve Şartlar

Kalça protezi, kalça ekleminin hasarlı yapısının yapay bir eklemle değiştirilmesi ameliyatıdır. Sağlık kurulu, kalça protezi geçiren hastalar için verilen rapor oranını belirlerken protezin uygulandığı taraf sayısını, ameliyat sonrası fonksiyon durumunu, kas gücü kaybını ve günlük yaşam üzerindeki etkiyi birlikte değerlendirmektedir. Bu rehber, kalça protezi hastalarının engelli raporu alıp alamayacağını, tek ve çift taraflı protez oranlarını, ameliyat öncesi durumları, sağlanan hakları ve başvuru sürecini 2026 yılı güncel mevzuatına göre açıklamaktadır.

Kalça Protezi Nedir?

Kalça protezi, halk arasında "kalça değişimi" olarak bilinen cerrahi işlemdir. Ameliyatta uyluk kemiği başı (femur başı) ve leğen kemiğindeki eklem çukuru (asetabulum) yapay parçalarla değiştirilmektedir. Kalça protezi ameliyatının başlıca türleri şunlardır:

• Total kalça protezi (THA): Hem femur başı hem de asetabulum değiştirilir

• Parsiyel kalça protezi (hemiartroplasti): Sadece femur başı değiştirilir, genellikle yaşlı hastalarda ve kırık sonrası tercih edilir

• Çift hareketli (dual mobility) protez: Çıkık riskini azaltan modern protez tipi

• Yüzey değiştirme protezi (resurfacing): Genç hastalarda kemik korunarak yapılan tip

• Revizyon protezi: Önceki protezin değiştirildiği ikinci ameliyat

Kalça protezinin uygulandığı başlıca durumlar şunlardır:

• İleri evre kalça kireçlenmesi (osteoartrit)

• Femur boynu kırıkları (özellikle yaşlılarda)

• Avasküler nekroz (kemik ölümü)

• Romatoid artrit kaynaklı kalça hasarı

• Doğuştan kalça çıkığı sekelleri

• Kalça displazisi

• Perthes hastalığı sekelleri

• Kemik tümörleri sonrası rekonstrüksiyon

Kalça Protezi Hastası Engelli Raporu Alabilir mi?

Evet, kalça protezi geçiren hasta engelli raporu alabilmektedir. Kalça protezi, sağlık kurulu tarafından kalıcı bir fonksiyon değişikliği olarak değerlendirilmekte ve rapor için geçerli bir dayanak sayılmaktadır.

Rapor için değerlendirilen faktörler şunlardır:

• Protezin uygulandığı taraf sayısı: Tek taraflı veya iki taraflı

• Ameliyat sonrası fonksiyon durumu: Yürüme mesafesi ve kalitesi

• Kalça hareket açıklığı: Kalıcı kısıtlılığın derecesi

• Kas gücü kaybı: Özellikle kalça çevresi kaslarında atrofi

• Ağrı durumu: Ameliyat sonrası kalan kronik ağrı

• Yardımcı cihaz kullanımı: Baston veya koltuk değneği gerekliliği

• Diğer eklem sorunlarının varlığı: Diz ve bel şikayetleri

Protez ameliyatının başarılı geçmesi rapor almayı engellememektedir. Sağlık kurulu, protezin varlığını kalıcı bir değişiklik kabul etmektedir.

Kalça Protezi Engelli Rapor Oranları

Kalça protezi için verilen oran, protez sayısına ve ameliyat sonrası fonksiyon durumuna göre değişmektedir.

Kalça Protezi Oranları Tablosu

Tek taraflı kalça protezi, tek başına genellikle %40 barajını aşmaktadır. Bu durum, kalça protezinin engelli statüsüne doğrudan giriş sağlayan önemli bir avantajıdır.

Ameliyat Öncesi Kalça Rahatsızlıklarında Rapor Oranı

Ameliyat olmamış ancak kalça protezi endikasyonu bulunan hastalar da rapor alabilmektedir. Bu durumda sağlık kurulu, kalça eklemindeki hasarın derecesini değerlendirmektedir.

Ameliyat Öncesi Kalça Rahatsızlığı Oranları

Ameliyat öncesi vakalarda hastalığın ilerlediğini gösteren şu belgeler önem taşımaktadır:

• Ayakta çekilmiş kalça röntgenleri

• MR görüntüleri (avasküler nekroz için)

• BT görüntüleri (kompleks vakalar için)

• Ortopedi uzmanının ameliyat önerisini içeren rapor

• Konservatif tedavi geçmişi

• Ağrı ve fonksiyon değerlendirme skorları (WOMAC, Harris)

İki Taraflı Kalça Protezi Durumu

İki dizde de protez bulunan hastalar için oran belirgin şekilde yükselmektedir. İki taraflı protezin özellikleri şunlardır:

• Balthazard Formülü uygulanmaktadır (oranlar toplanmamaktadır)

• İki tarafta iyi fonksiyon gösteren protez toplamı %45 – %60 aralığındadır

• Fonksiyon kaybı olan iki taraflı protezlerde oran %70'e kadar çıkabilmektedir

• Yürüme mesafesi belirgin şekilde azaldığı için rapor genellikle "sürekli" olarak düzenlenmektedir

• ÖTV muafiyetli araç hakkı için "özel tertibatlı araç kullanabilir" ibaresi verilebilmektedir

İki taraflı kalça protezi hesaplama örneği: Sol kalça protezi (%40) ve sağ kalça protezi (%35) olan bir hastanın toplam oranı:

• En yüksek oran alınır: %40

• Kalan sağlamlık: 100 – 40 = 60

• Kalan sağlamlık ikinci oranla çarpılır: 60 × 35 = 2100

• Sonuç 100'e bölünür: 2100 / 100 = 21

• Çıkan değer en yüksek orana eklenir: 40 + 21 = %61

Kalça Protezi Ameliyatı Sonrası Ne Zaman Rapor Alınmalı?

Ameliyat sonrası rapor başvurusu için ideal süre şu şekildedir:

• En erken 6. ay: İyileşme dönemi tamamlandıktan sonra

• Optimal dönem: Ameliyat sonrası 8. – 12. ay arası

• En geç: Fonksiyon durumu netleştiğinde

Erken dönemde yapılan başvurularda, hastanın rehabilitasyon süreci henüz tamamlanmadığı için gerçek fonksiyon durumu netleşmemiş olmaktadır. Bu durum, düşük oran verilmesine yol açabilmektedir. Sağlık kurulu, ameliyat sonrası 6 aydan önce yapılan başvurularda genellikle "iyileşme dönemi sonrası yeniden değerlendirme" kararı vermektedir.

Kalça Protezi Raporu için Gerekli Belgeler

Rapor başvurusunda hazır bulundurulması gereken belgeler şunlardır:

• Kalça röntgenleri: Ayakta çekilmiş ön-arka görüntüler (son 6 ay içinde)

• Ameliyat raporu (epikriz): Cerrahi girişimin detaylarını içerir

• Protez kartı: Kullanılan protezin marka, model ve tip bilgileri

• Ameliyat sonrası kontrol röntgenleri

• Ortopedi muayene raporları

• Fizik tedavi seans raporları: Rehabilitasyon sürecini gösterir

• Kullanılan ilaçların raporları

• Ağrı skalası değerlendirmeleri (VAS)

• Fonksiyonel skor raporları (Harris Hip Score)

• Yürüme mesafesi ve süresi kayıtları

• Yardımcı cihaz reçeteleri: Baston veya walker kullanılıyorsa

Kalça Protezi Hastalarının Yararlanabileceği Haklar

Kalça protezi kaynaklı %40 ve üzeri rapor sahibi hasta, engelli haklarından yararlanabilmektedir.

Rapor Oranına Göre Sağlanan Haklar

Kalça Protezi Hastasının Yararlanabileceği Somut Haklar

Kalça protezi kaynaklı rapor sahibi hasta şu haklardan yararlanabilmektedir:

• Gelir vergisi indirimi: Aylık maaştan kesilen vergi düşürülmektedir

• Erken emeklilik: Prim gün sayısı ve sigortalılık süresi şartlarına göre yaş şartı olmadan emekli olunabilmektedir

• Ücretsiz toplu taşıma: Belediye otobüsleri, metro ve tramvayda ücretsiz seyahat hakkı sağlanmaktadır

• EKPSS ile devlet memurluğu: Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı üzerinden atanma imkanı vardır

• Ağır iş, ayakta çalışma ve gece vardiyasından muafiyet: Kalça protezi hastası ağır kaldırma ve uzun süre ayakta durma gerektiren işlerden muaf tutulmaktadır

• Yer değiştirme (tayin) hakkı: Memurlar, sağlık durumuna uygun bölgeye tayin talep edebilmektedir

• Özel tertibatlı araç kullanımı: Rapor üzerine "özel tertibatlı araç kullanabilir" ibaresi eklenmesi durumunda ÖTV muafiyetli araç alınabilmektedir

• Malulen emeklilik: %60 ve üzeri çalışma gücü kaybı olanlar için ayrı bir emeklilik yolu bulunmaktadır

• Yıllık izin artışı: Devlet memurlarına ek yıllık izin hakkı sağlanmaktadır

• Belediye engelli kart hizmetleri: Otopark, müze ve sosyal tesis avantajları

Kalça Protezi Raporu Kaç Yıl Geçerli?

Sağlık kurulu, kalça protezi için düzenlediği raporda şu süreleri uygulamaktadır:

• Tek taraflı protez (ilk rapor): 2 – 5 yıllık süreli rapor

• Tek taraflı protez (yenileme): Süresiz (sürekli) rapor

• İki taraflı protez: Genellikle süresiz (sürekli) rapor

• Revizyon protezi geçiren hasta: Süresiz (sürekli) rapor

• Kalıcı sinir hasarı bulunan hasta: Süresiz (sürekli) rapor

Protez kalıcı bir yapay eklem olduğu için sağlık kurulu genellikle uzun süreli veya süresiz rapor tercih etmektedir. Süreli rapor alan hasta, bitiş tarihinden 6 ay önce yenileme başvurusu yapabilmektedir.

Kalça Protezi Muayenesinde Nelere Bakılır?

Sağlık kurulu muayenesinde ortopedi ve fizik tedavi hekimleri şu değerlendirmeleri yapmaktadır:

• Kalça hareket açıklığı ölçümü: Fleksiyon, abduksiyon, adduksiyon, iç ve dış rotasyon dereceleri

• Trendelenburg testi: Kalça çevresi kas zayıflığının değerlendirmesi

• Bacak uzunluk ölçümü: İki taraf arasındaki farkın santimetre olarak belgelenmesi

• Kas gücü testi: Kalça çevresi kaslarında 0 – 5 arası skala ile değerlendirme

• Yürüyüş analizi: Topallama, denge kaybı, yardımcı cihaz kullanımı

• Yürüme mesafesi değerlendirmesi: Yardımcı cihaz kullanmadan yürünebilen mesafe

• Merdiven çıkma testi: Fonksiyonel kapasitenin ölçümü

• Ayağa kalkma ve oturma testi: Günlük yaşam aktivitelerinin değerlendirmesi

• Ağrı skorlaması: VAS (Visual Analog Scale) ile ağrı düzeyi

Kalça Protezi Raporu Almak İçin Pratik Öneriler

Rapor sürecinin doğru işlemesi için hasta şu noktalara dikkat etmelidir:

• Ameliyat sonrası en az 6 ay beklendikten sonra başvuru yapılmalıdır

• Protez kartı yanında bulundurulmalıdır

• Muayene günü ağrı kesici kullanılmamalıdır

• Yardımcı cihaz (baston, koltuk değneği) yanında getirilmelidir

• Yürüme mesafesi somut örneklerle anlatılmalıdır (örneğin: "200 metreden sonra dinlenmem gerekiyor")

• Bacak kısalığı varsa kanıtlanmalıdır (röntgen ölçümü ile)

• Ameliyat sonrası komplikasyonlar eksiksiz bildirilmelidir

• Merdiven çıkma ve çömelme kısıtlılığı doktora aktarılmalıdır

• Rehabilitasyon süreç kayıtları getirilmelidir

Rapor Oranına İtiraz Süreci

Kalça protezi hastası, rapor sonucundan memnun olmadığında itiraz edebilmektedir. İtiraz süreci şu şekilde işlemektedir:

• Rapor tarihinden itibaren 30 gün içinde İl Sağlık Müdürlüğü'ne dilekçe ile başvurulur

• İtiraz kabul edildiğinde hasta, farklı bir hakem hastaneye sevk edilmektedir

• Hakem hastane genellikle yeni röntgen ve fonksiyonel testler talep etmektedir

• Hakem hastane raporu nihai sonuç olarak kabul edilmektedir

• Uyuşmazlık durumunda dosya Ankara Merkez Hakem Kurulu'na iletilmektedir

Protez Ömrü ve Revizyon Ameliyatları

Kalça protezleri ortalama 15 – 20 yıl kullanılmaktadır. Bu sürenin sonunda protez gevşemesi veya aşınması durumunda revizyon ameliyatı gerekmektedir. Revizyon ameliyatı geçiren hastalar için özel değerlendirme yapılmaktadır:

• Revizyon protezi, ilk protezden daha yüksek oran getirmektedir

• Sağlık kurulu genellikle süresiz rapor düzenlemektedir

• Fonksiyon kaybı ilk ameliyata göre daha belirgin olmaktadır

• Balthazard Formülü ile diğer rahatsızlıklarla birleştirme avantajlıdır

Kalça Protezinin Diğer Rahatsızlıklarla Birleşimi

Kalça protezi hastalarında genellikle başka eklem sorunları da bulunmaktadır. Balthazard Formülü ile birleştirme, oranı önemli ölçüde artırmaktadır.

Örnek: Tek taraflı kalça protezi (%40) ve karşı taraf diz kireçlenmesi (%25) olan bir hastanın toplam oranı:

• En yüksek oran alınır: %40

• Kalan sağlamlık: 100 – 40 = 60

• Kalan sağlamlık ikinci oranla çarpılır: 60 × 25 = 1500

• Sonuç 100'e bölünür: 1500 / 100 = 15

• Çıkan değer en yüksek orana eklenir: 40 + 15 = %55

Kalça protezine sık eşlik eden ve toplam oranı yükselten rahatsızlıklar şunlardır:

• Karşı taraf kalça kireçlenmesi

• Diz kireçlenmesi ve diz protezi

• Bel fıtığı ve boyun fıtığı

• Osteoporoz (kemik erimesi)

• Skolyoz

• Kronik ağrı sendromu

• Depresyon (kronik ağrı ve fonksiyon kaybına bağlı)

• Diyabet ve kardiyovasküler hastalıklar

• Romatoid artrit

ÖTV Muafiyetli Araç Alımı ve Kalça Protezi

Kalça protezi hastaları belirli koşullarda ÖTV muafiyetli araç alma hakkına sahip olabilmektedir:

• %90 ve üzeri rapor: Doğrudan ÖTV muafiyetli araç alım hakkı sağlar

• %40 – %89 arası rapor: Sadece "özel tertibatlı araç kullanabilir" ibaresi olan raporlarla ÖTV muafiyetli araç alınabilmektedir

• Kalça protezi hastalarında bu ibare özellikle çift protez durumunda verilmektedir

• Direksiyon başında oturma toleransı düşük olan hastalar için de bu ibare talep edilebilmektedir

Başvuru sırasında bu ibarenin rapora eklenmesi ayrıca talep edilmelidir. Ortopedi hekimi hastanın araç kullanma kapasitesini değerlendirmektedir.

Malulen Emeklilik ve Kalça Protezi

Çalışma gücü kaybı %60 ve üzeri olan kalça protezi hastaları, malulen emeklilikten yararlanabilmektedir. Malulen emeklilik için gerekli şartlar şunlardır:

• SGK Sağlık Kurulu tarafından %60 çalışma gücü kaybı onayı

• En az 10 yıl sigortalılık süresi

• En az 1800 prim günü ödemesi

• Başkasının bakımına muhtaç olma durumunda sigortalılık süresi aranmaz

Malulen emekli olan kişi çalışmaya devam ederse maaş kesintisi uygulanmaktadır. Engelli emekliliğinden bu yönüyle farklıdır.

Sık Sorulan Sorular

Tek kalça protezi olan hasta %40 rapor alabilir mi? Evet, tek taraflı kalça protezi tek başına genellikle %30 – %45 aralığında oran getirmektedir. Fonksiyon kaybı ve eşlik eden rahatsızlıklarla birlikte %40 barajı rahatlıkla aşılabilmektedir.

Kalça protezi olan hasta erken emekli olabilir mi? Rapor oranı %40 ve üzeri çıkan hasta, engelli emekliliği hakkından yararlanabilmektedir. Emeklilik için ayrıca prim gün sayısı ve sigortalılık süresi şartlarının karşılanması gerekmektedir.

Kalça protezi ameliyatı sonrası ne zaman rapor alabilirim? İdeal başvuru zamanı, ameliyat sonrası 6. – 12. ay arasıdır. Bu dönemde rehabilitasyon tamamlanmış ve fonksiyon durumu netleşmiş olmaktadır. Daha erken başvurular düşük oran ile sonuçlanabilmektedir.

Kalça protezi olan hasta hangi sporları yapamaz? Yüksek etkili sporlar (koşu, futbol, basketbol) genellikle önerilmemektedir. Yürüyüş, yüzme, bisiklet ve golf gibi düşük etkili sporlar tercih edilmelidir. Bu kısıtlama rapor değerlendirmesinde de göz önünde bulundurulmaktadır.

Kalça protezi raporu süresiz mi olur? Tek taraflı protezde ilk rapor genellikle 2 – 5 yıllık süreli düzenlenmektedir. Yenileme başvurusunda genellikle süresiz rapora çevrilmektedir. İki taraflı protez ve revizyon protezi durumlarında ilk başvurudan itibaren süresiz rapor verilebilmektedir.

Kalça protezi olan hasta ağır iş yapabilir mi? %40 ve üzeri rapora sahip protez hastası, işverenden ağır kaldırma, uzun süre ayakta çalışma ve çömelme gerektiren görevlerden muafiyet talep edebilmektedir. İşveren uygun görev değişikliği yapmak zorundadır.

Kalça protezi hastası askerlik yapabilir mi? TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği'ne göre kalça protezi olan bireyler askerlik hizmetinden muaf tutulmaktadır.

Bacak kısalığı olan protez hastası nasıl değerlendirilir? Ameliyat sonrası bacak kısalığı önemli bir sekel olarak kabul edilmektedir. 2 cm'ye kadar kısalıklar kabul edilebilir sayılmakta, 2 cm üzeri kısalıklar ise ana orana ek katkı sağlamaktadır. 4 cm üzeri kısalıklar %10 – %15 ek oran getirmektedir.

Protez enfeksiyonu geçiren hasta ne kadar rapor alır? Protez enfeksiyonu ciddi bir komplikasyondur. Kronik enfeksiyon durumunda oran %50 – %70 aralığına çıkabilmektedir. Antibiyotik tedavisi süren ve tekrar ameliyat gerektiren vakalar için özel değerlendirme yapılmaktadır.

Kalça protezi raporu almak ücretli midir? Devlet hastanelerinde muayene ve heyet işlemlerinden ücret alınmamaktadır. Sağlık kurulu, oranı %0 olarak belirlerse rapor ücretli hale gelmektedir. %1 ve üzeri oran çıktığında hiçbir ücret alınmamaktadır.

Kaynakça

• T.C. Sağlık Bakanlığı — Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik: mevzuat.gov.tr

• T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı — Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü: aile.gov.tr

• T.C. Sağlık Bakanlığı — e-Rapor Sistemi: erapor.saglik.gov.tr

• Türk Ortopedi ve Travmatoloji Birliği Derneği (TOTBİD)

• Türk Kalça ve Diz Cerrahisi Derneği

• T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK)

• TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği