Yüzde 90 Engelli Raporu Ne İşe Yarar 2026: Haklar, Vergi, Emeklilik

Yüzde 90 engelli raporu, engelli sağlık kurulunun düzenlediği ve kişinin bedensel, zihinsel, ruhsal veya duyusal işlev kaybının %90 oranında olduğunu belgeleyen resmi bir sağlık kurulu raporudur. Yüzde 90 engelli raporu, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik kapsamında düzenlenmekte ve mevzuatta ağır engellilik kategorisinde, 1. derece engelli sınıflandırmasında değerlendirilmektedir. Yüzde 90 engelli raporu sahibi hasta, engel oranının yüksekliği nedeniyle mevzuatın öngördüğü tüm sosyal, ekonomik ve vergisel haklardan en geniş kapsamlı biçimde yararlanma imkânına sahiptir. Yüzde 90 engelli raporu, gelir vergisi indiriminden engelli emekliliğine, ÖTV muafiyetinden evde bakım maaşına, gümrük vergisi muafiyetinden ücretsiz seyahat hakkına kadar mevzuatın tanıdığı hemen her haktan doğrudan yararlanma anahtarı niteliğindedir. Bu rehber; yüzde 90 engelli raporu ne işe yarar sorusunu, 2026 yılı güncel mevzuatına göre sağlanan tüm hakları, vergi indirimi tutarlarını, emeklilik koşullarını, araç alım avantajlarını, evde bakım maaşını, gümrük muafiyetini ve raporun tüm geçerlilik alanlarını kapsamlı biçimde açıklamaktadır.

Yüzde 90 Engelli Raporu Nedir?

Yüzde 90 engelli raporu, engelli sağlık kurulunun kişinin fonksiyonel kayıp oranını değerlendirerek %90 engel oranı belirlediği ve ağır engellilik kategorisinde düzenlediği sağlık kurulu raporudur. Engellilik oranı, mevzuatta üç ana kategoriye ayrılmaktadır: %20-39 arası hafif düzeyde engellilik, %40-69 arası orta düzeyde engellilik ve %70 ve üzeri ağır engellilik. Yüzde 90 engelli raporu, bu sınıflandırmada ağır engellilik kategorisinin üst dilimlerinde yer almakta ve tam bağımlılık düzeyine yakın işlev kaybını ifade etmektedir.

Yüzde 90 engelli raporu genellikle şu durumlarda düzenlenmektedir:

• Total görme kaybı (iki gözde tam körlük)
• Total işitme kaybı (bilateral 90 dB üzeri profound kayıp)
• Yüksek seviye omurilik yaralanması (paraplejik, kuadriplejik hasta)
• Çift taraflı alt ekstremite amputasyonu (uyluk üstü seviyeden)
• Çift taraflı üst ekstremite amputasyonu (omuz eklemi altından)
• İleri evre metastatik kanser (aktif tedavi altındaki hasta)
• Kronik böbrek yetmezliği (hemodiyaliz veya periton diyalizi tedavisi altındaki)
• Kalp yetmezliği son evre (NYHA Sınıf IV, transplantasyon bekleyen)
• Kronik solunum yetmezliği (evde oksijen tedavisi bağımlı)
• Ağır serebral palsi (spastik kuadriparezi)
• İleri evre nörodejeneratif hastalıklar (ALS, ileri evre MS)
• İleri evre demans ve Alzheimer hastalığı
• Ağır zihinsel yetersizlik (derin mental retardasyon)
• Ağır otizm spektrum bozukluğu (bakım bağımlısı hasta)
• Kronik şizofreni ve tedaviye dirençli psikotik bozukluklar
• Multiple sistem tutulumlu otoimmün hastalıklar

Sağlık kurulu, %90 engel oranını belirlerken kişinin günlük yaşam aktivitelerine etkisini, kalıcı fonksiyon kaybını, bakım bağımlılık düzeyini ve varsa ek hastalıkların Balthazard formülü ile birlikte hesaplanan toplam etkisini değerlendirmektedir.

Yüzde 90 Engelli Raporu Ne İşe Yarar?

Yüzde 90 engelli raporu, mevzuatta tanımlanan tüm sosyal ve ekonomik haklardan yararlanma eşiğinin çok üzerinde bir orandır ve hastaya mevzuatın öngördüğü en kapsamlı avantajları sağlamaktadır. Yüzde 90 engelli raporu, özellikle vergi indirimi, engelli emekliliği, evde bakım maaşı, ÖTV muafiyeti, gümrük vergisi muafiyeti ve 2022 sayılı Kanun aylığı gibi kritik haklardan en yüksek düzeyde yararlanma imkânı sunmaktadır.

Yüzde 90 engelli raporunun temel işlevleri şunlardır:

• Gelir vergisi indirimi – 1. derece engelli indirimi kapsamında en yüksek tutarda uygulama
• Engelli erken emekliliği – 1. derece engelli emeklilik hakkı ile en kısa sürede emekli olma
• Evde bakım maaşı – bakıma muhtaç hasta için yakınına ödenen aylık maaş
• 2022 sayılı Kanun aylığı – muhtaç engelli aylığı
• ÖTV muafiyeti – engelli aracı alımında tam kapsamlı vergi muafiyeti
• MTV muafiyeti – engelli adına kayıtlı araçta motorlu taşıtlar vergisi muafiyeti
• Gümrük vergisi muafiyeti – yurt dışından araç ithalinde vergi muafiyeti
• Ücretsiz toplu taşıma kartı – ulusal ölçekte geçerli seyahat hakkı
• EKPSS ile engelli memur ataması – kamu istihdamında engelli kadrosu
• Engelli çalıştırma kotası – özel sektörde işe alım avantajı
• Refakatçi izni – kamu personeli yakınları için yıllık izin hakkı
• Emlak vergisi muafiyeti – 200 metrekare altındaki tek konut için vergi muafiyeti
• Özel eğitim ve rehabilitasyon hakkı – ücretsiz eğitim hizmeti
• Askerlik muafiyeti – erkek hastalar için askerlikten muafiyet
• Sağlık hizmetlerinde öncelik – hastane muayenelerinde öncelikli randevu
• Belediye sosyal yardımları – yerel yönetim destekleri

Yüzde 90 Engelli Raporu ile Vergi İndirimi 2026

Yüzde 90 engelli raporu sahibi çalışan hasta, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 31. maddesi kapsamında engelli vergi indiriminden en yüksek düzeyde yararlanma hakkına sahiptir. Gelir vergisi indirimi, engel oranına göre üç derecede uygulanmakta ve %90 engel oranı 1. derece engelli kategorisinde değerlendirilmektedir. Yüzde 90 engelli raporu, vergi indirimi hesaplamasında en avantajlı dilim olan birinci derece kapsamında yer almaktadır.

2026 yılı engelli vergi indirimi dereceleri şu şekilde uygulanmaktadır:

• 1. derece engelli (%80 ve üzeri) – yüzde 90 engelli raporu bu kategoride en yüksek indirim tutarı ile
• 2. derece engelli (%60-79 arası) – orta düzey indirim tutarı uygulanmaktadır
• 3. derece engelli (%40-59 arası) – standart indirim tutarı uygulanmaktadır

Yüzde 90 engelli raporu ile vergi indiriminden yararlanmak isteyen hasta, Gelir İdaresi Başkanlığı Merkez Sağlık Kurulu onayından geçmek zorundadır. Merkez Sağlık Kurulu, health kurulu raporunu inceleyerek engellilik derecesini nihai olarak belirlemekte ve engelli vergi indirim belgesi düzenlemektedir. Hasta, bu belgeyi çalıştığı işyerine ibraz ederek maaşından kesilen gelir vergisinden aylık indirim talep edebilmektedir. Yüzde 90 engelli raporu sahibi hasta, aynı zamanda bakmakla yükümlü olduğu engelli yakını üzerinden de birinci derece engelli vergi indirimi talep edebilmektedir.

Yüzde 90 Engelli Raporu ile Emeklilik Hakkı 2026

Yüzde 90 engelli raporu sahibi hasta, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında engelli erken emekliliği hakkından 1. derece engelli olarak yararlanmaktadır. Yüzde 90 engelli raporu, engelli emeklilik mevzuatında en avantajlı kategoride yer almakta ve hastaya en kısa prim gün sayısı ile emekli olma imkânı sunmaktadır.

Engelli emeklilik dereceleri ve gerekli koşullar şu şekildedir:

• 1. derece engelli emekliliği (%80 ve üzeri) – yüzde 90 engelli raporu bu kategoride; en az 9 yıl sigortalılık ve 2.520 gün prim
• 2. derece engelli emekliliği (%60-79 arası) – en az 12 yıl sigortalılık ve daha fazla prim günü
• 3. derece engelli emekliliği (%40-59 arası) – en uzun sigortalılık süresi gerekli

Yüzde 90 engelli raporu sahibi hasta, birinci derece engelli emeklilik hakkı ile 9 yıl sigortalılık ve 2.520 gün prim koşulunu tamamladığında yaş şartı aranmaksızın emekli olabilmektedir. Malulen emeklilik hakkı da yüzde 90 engelli raporu sahibi hasta için ayrı bir yol sunmaktadır. Çalışma gücünün %60'ından fazlasını kaybeden hasta, SGK Sağlık Kurulu değerlendirmesi sonrasında malulen emeklilik hakkı kazanabilmektedir. Yüzde 90 engelli raporu sahibi hastanın işe girişten önce engelli olması durumunda ise başlangıçtan engelli sigortalılık hükümleri uygulanmakta ve daha kısa sürede emeklilik hakkı doğmaktadır.

Yüzde 90 Engelli Raporu ile ÖTV ve Gümrük Muafiyeti 2026

Yüzde 90 engelli raporu sahibi hasta, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 7. maddesi kapsamında ÖTV muafiyetinden tam kapsamlı olarak yararlanmaktadır. Yüzde 90 engelli raporu, ÖTV muafiyeti için aranan koşulları en yüksek düzeyde karşılamakta ve hastaya piyasa fiyatının çok altında araç sahibi olma imkânı sunmaktadır. Yüzde 90 engelli raporu sahibi hasta, ÖTV muafiyet limiti kapsamındaki araçları vergisiz olarak satın alabilmektedir.

Yüzde 90 engelli raporu ile araç alım süreci şu şekilde işlemektedir:

• Vergi dairesine başvuru – ikamet edilen ildeki vergi dairesine dilekçe ve rapor ile başvuru
• Belgelerin hazırlanması – kimlik, sağlık kurulu raporu, sürücü belgesi veya "araç kullanamaz" ibaresi
• ÖTV muafiyet belgesinin alınması – vergi dairesinin değerlendirmesi sonrası düzenlenmektedir
• Yakının araç kullanma yetkisi – yüzde 90 engelli raporu sahibi hastanın çoğunlukla yakını kullanmaktadır
• Beş yıl satış kısıtlaması – ÖTV muafiyeti ile alınan araçamp; beş yıl süreyle devredilememektedir

Gümrük vergisi muafiyeti, %90 ve üzeri engel oranı gerektiren özel bir haktır. Yüzde 90 engelli raporu sahibi hasta, yurt dışından ithal edeceği özel tertibatlı araç için 4458 sayılı Gümrük Kanunu kapsamında gümrük vergisi muafiyetinden yararlanabilmektedir. Bu muafiyet, ÖTV muafiyeti ile birlikte kullanıldığında yurt dışından getirilen aracın maliyetini önemli ölçüde düşürmektedir. MTV muafiyeti ise ÖTV muafiyeti ile alınan araç için ayrıca başvuru gerektirmekte ve araç engelli adına kayıtlı kaldığı sürece devam etmektedir.

Yüzde 90 Engelli Raporu ile Evde Bakım Maaşı 2026

Yüzde 90 engelli raporu sahibi hasta, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından ödenen evde bakım maaşından öncelikli olarak yararlanmaktadır. Evde bakım maaşı, hastaya değil, hastanın bakımını üstlenen yakınına ödenmekte ve yüzde 90 engelli raporu yüksek bağımlılık düzeyi nedeniyle bu hakkı doğrudan tetiklemektedir.

Yüzde 90 engelli raporu ile evde bakım maaşı almak için karşılanması gereken koşullar şunlardır:

• Sağlık kurulu raporunda "ağır engelli" ibaresinin bulunması
• Hane içi kişi başına düşen gelirin asgari ücretin 2/3'ünden az olması
• Bakım hizmetinin birinci derece yakın tarafından üstlenilmesi
• Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne başvuru yapılması
• Sosyal inceleme raporunun olumlu sonuçlanması

Evde bakım maaşı, sosyal inceleme raporu sonrasında bağlanmakta ve düzenli olarak bakım koşullarının devam edip etmediği denetlenmektedir. 2022 sayılı Kanun aylığı, sosyal güvencesi bulunmayan ve muhtaç durumdaki yüzde 90 engelli raporu sahibi hastaya ayrı bir yol olarak ödenmektedir.

Yüzde 90 Engelli Raporu ile Sağlanan Diğer Haklar 2026

Yüzde 90 engelli raporu sahibi hasta, ulusal ölçekte geçerli Ücretsiz Seyahat Kartı hakkından yararlanmakta; şehir içi toplu taşıma, şehirlerarası otobüs, tren ve denizyolu ulaşımında ücretsiz seyahat edebilmektedir. Yüzde 90 engelli raporu sahibi hasta ayrıca EKPSS (Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı) ile engelli memur kadrosundan kamu istihdamına başvurabilmekte ve özel sektörde 4857 sayılı İş Kanunu'nun 30. maddesi kapsamındaki engelli çalıştırma kotasından yararlanabilmektedir.

Refakatçi izni hakkı çerçevesinde kamuda çalışan yakınları, hastaya refakat etmek üzere yıllık ücretli izin kullanabilmektedir. Yüzde 90 engelli raporu sahibi hasta, kendisi veya birinci derece yakını üzerine kayıtlı 200 metrekareyi geçmeyen tek konut için emlak vergisi muafiyeti talep edebilmektedir. Özel eğitim ve rehabilitasyon hakkı kapsamında Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) yönlendirmesi ile ücretsiz eğitim hizmeti alınmakta; çocuk hastalar için haftalık belirli sayıda seans Milli Eğitim Bakanlığı tarafından finanse edilmektedir.

Askerlik muafiyeti hakkı, erkek yüzde 90 engelli raporu sahibi hastalar için TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği kapsamında doğrudan uygulanmaktadır. Sağlık hizmetlerinde öncelik hakkı ile MHRS üzerinden alınan randevularda ve hastane işlemlerinde yüzde 90 engelli raporu sahibi hastaya öncelik tanınmaktadır. Belediye sosyal yardımları kapsamında gıda kolisi, yakacak yardımı, nakit destek ve engelli aile üyesi bulunan haneler için özel programlar sunulmaktadır.

Yüzde 90 Engelli Raporunun Geçerlilik Süresi ve Yenileme

Yüzde 90 engelli raporu, hastalığın niteliğine göre süreli veya süresiz olarak düzenlenmektedir. Kalıcı ve iyileşme ihtimali bulunmayan hastalıklarda (total körlük, ekstremite kaybı, yüksek seviye omurilik yaralanması) rapor süresiz olarak verilmekte; ilerleyici veya değişken seyirli hastalıklarda ise 1-5 yıl arası süreli olarak düzenlenmektedir. Süreli rapor sahibi yüzde 90 engelli hasta, rapor bitiminden önce yeniden sağlık kurulu değerlendirmesi için başvurmak zorundadır. Yüzde 90 engelli raporu sahibi hasta, rapor sonucuna itiraz hakkını 60 gün içinde kullanabilmekte ve hakem hastaneye sevk talep edebilmektedir.

Yüzde 90 engelli raporu, mevzuatta ağır engellilik kategorisinin üst dilimlerinde değerlendirilen ve engelli hastaya mevzuatın öngördüğü en kapsamlı sosyal, ekonomik ve vergisel hakları sağlayan değerli bir belgedir. Hasta, haklarından tam olarak yararlanabilmek için Merkez Sağlık Kurulu onayı, SGK emeklilik başvurusu, ÖTV muafiyet belgesi, gümrük vergisi muafiyet başvurusu, evde bakım maaşı müracaatı ve MTV muafiyet dilekçesi gibi idari süreçleri eksiksiz tamamlamalıdır. 2026 yılı mevzuatı, engelli haklarının kapsamını genişletmeye yönelik düzenlemeler içermekte ve yüzde 90 engelli raporu sahibi hastaların yararlandığı hakların uygulama alanı sürekli genişlemektedir.