Şizofreni Engelli Raporu 2026: Oran, Süreç, Haklar

Şizofreni, gerçeği değerlendirme yetisinin bozulduğu; hezeyan, halüsinasyon, dezorganize düşünce, dezorganize davranış ve negatif belirtilerle seyreden kronik ve ağır seyirli psikotik bir ruhsal hastalıktır. Sağlık kurulu, şizofreni hastası için düzenlediği engelli raporunda; şizofreninin alt tipini (paranoid, dezorganize, katatonik, rezidüel, farklılaşmamış), hastalık süresini, atak sıklığını, pozitif ve negatif belirtilerin şiddetini, tedaviye yanıtı, hastane yatış öyküsünü, öz bakım kaybını, sosyal-mesleki işlevsellik kaybını ve eşlik eden ruhsal-bedensel hastalıkları birlikte değerlendirmektedir.

Bu rehber; şizofreni hastasının engelli raporu alıp alamayacağını, şizofreni tipi ve şiddetine göre rapor oranlarını, sağlanan hakları ve 2026 yılı güncel mevzuatına göre başvuru sürecini kapsamlı biçimde açıklamaktadır.

Şizofreni Nedir?

Şizofreni, beyindeki dopamin, glutamat, serotonin ve GABA gibi nörotransmitter sistemlerinde ciddi işlev bozukluğu ile karakterize; genetik yatkınlık, gebelik ve doğum komplikasyonları, viral enfeksiyonlar ve psikososyal stres faktörlerinin etkileşimi sonucu ortaya çıkan kronik nöropsikiyatrik bir hastalıktır. Şizofreni, gerçeği değerlendirme yetisinin ciddi biçimde bozulmasıyla karakterizedir ve yaşam boyu tedavi gerektirmektedir. Şizofreni başlıca şu alt tiplere ve klinik formlara ayrılmaktadır:

• Paranoid şizofreni – hezeyan (özellikle paranoid/kötülük görme sanrıları) ve işitsel halüsinasyonların baskın olduğu tip

• Dezorganize (hebefrenik) şizofreni – dezorganize konuşma, davranış ve uygunsuz duygulanımın baskın olduğu tip

• Katatonik şizofreni – motor bozukluklar, katalepsi, mutizm, negativizm veya aşırı hareket ile seyreden tip

• Rezidüel şizofreni – aktif psikotik belirtilerin gerilediği, negatif belirtilerin hakim olduğu kronik dönem

• Farklılaşmamış şizofreni – belirli bir alt tipe uymayan karışık belirtili form

• Basit şizofreni (simpleks tip) – belirgin pozitif belirti olmadan yalnızca negatif belirtilerle seyreden nadir form

• Şizoafektif bozukluk – şizofreni belirtileri ile duygudurum bozukluğu belirtilerinin birlikte görüldüğü form

• Şizofreniform bozukluk – 1-6 ay süren şizofreni belirtileri (henüz tam tanı kriteri karşılanmamış)

• Kısa psikotik bozukluk – 1 aydan kısa süren psikotik belirti dönemi

• Tedaviye dirençli şizofreni (TRS) – en az iki farklı antipsikotik ilaca yeterli yanıt vermeyen form

• Ultra-tedaviye dirençli şizofreni – klozapin dahil çoklu antipsikotiğe yanıt vermeyen ağır form

Şizofreni belirtileri üç ana grupta değerlendirilmektedir:

Pozitif belirtiler – normalde olmaması gereken belirtilerdir:

• Hezeyanlar (sanrılar) – paranoid, referans, kontrol edilme, grandiyöz, mistik, somatik hezeyanlar

• Halüsinasyonlar (varsanılar) – işitsel, görsel, dokunsal, olfaktör, gustatuar halüsinasyonlar

• Dezorganize konuşma – çağrışım gevşemesi, teğetsellik, inkoherans

• Dezorganize veya katatonik davranış

Negatif belirtiler – normalde olması gereken işlevlerin kaybıdır:

• Aloji – konuşmanın azalması

• Apati – motivasyon kaybı

• Anhedoni – haz alamama

• Duygulanımda küntleşme

• Sosyal içe çekilme

• Avolisyon – iradi eylem başlatma yetersizliği

Kognitif belirtiler:

• Dikkat ve konsantrasyon bozukluğu

• Çalışma belleği bozukluğu

• Yürütücü işlev bozukluğu

• Sosyal biliş bozukluğu

Sağlık kurulu, şizofreni değerlendirmesinde şu ölçüm ve klinik bulguları temel almaktadır:

• Yapılandırılmış psikiyatrik görüşme

• DSM-5 ve ICD-11 tanı kriterleri

• PANSS (Positive and Negative Syndrome Scale) – pozitif, negatif ve genel psikopatoloji değerlendirmesi

• SANS (Schedule for Assessment of Negative Symptoms)

• SAPS (Schedule for Assessment of Positive Symptoms)

• Kısa Psikiyatrik Değerlendirme Ölçeği (BPRS)

• Klinik Global İzlenim (CGI) ölçeği

• Global İşlevsellik Değerlendirme Ölçeği (GAF)

• Kişisel ve Sosyal Performans Ölçeği (PSP)

• Nöropsikolojik test bataryası (WAIS, dikkat ve yürütücü işlev testleri)

• Kraniyal MR ve BT (yapısal anomalilerin dışlanması için)

• EEG (nöbet ve organik nedenlerin dışlanması için)

• Antipsikotik kan düzeyi ölçümleri (özellikle klozapin)

Şizofreni Hastası Engelli Raporu Alabilir mi?

Şizofreni hastası, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik kapsamında engelli raporu alma hakkına sahiptir. Şizofreni, psikiyatrik hastalıklar içinde en yüksek engel oranı verilen tanı grubudur. Sağlık kurulu, şizofreni hastasına verilecek oranı; şizofreninin alt tipine, hastalık süresine, atak sıklığına, pozitif ve negatif belirtilerin şiddetine, tedaviye yanıta, hastane yatış öyküsüne, öz bakım kaybına ve işlevsellik kaybının derecesine göre belirlemektedir.

Sağlık kurulunun şizofreni rapor değerlendirmesinde dikkate aldığı temel faktörler şunlardır:

• Şizofreni alt tipi (paranoid, dezorganize, katatonik, rezidüel, farklılaşmamış)

• Hastalık süresi (yıl olarak)

• İlk psikotik atak yaşı (erken başlangıç kötü prognoz göstergesidir)

• Yıllık atak sıklığı

• Aktif psikotik dönem ile ötimik/rezidüel dönem oranı

• Pozitif belirti şiddeti (PANSS-P skoru)

• Negatif belirti şiddeti (PANSS-N skoru)

• Kognitif işlev bozukluğunun derecesi

• Hastane yatış sayısı ve süresi

• Zorunlu (rızasız) yatış öyküsü

• Tedaviye dirençli şizofreni durumu

• Klozapin kullanımı ve yanıt durumu

• İntihar girişimi öyküsü

• Manik dönemde ciddi zarar verici davranışlar

• Öz bakım becerileri kaybı derecesi

• Gerçeği değerlendirme yetisinin bozulma derecesi

• Sosyal işlevsellik kaybı (aile, arkadaş, toplumsal ilişkiler)

• Mesleki işlevsellik kaybı (çalışma kapasitesi tam kaybı)

• Bağımsız yaşam becerilerinin kaybı

• Eşlik eden madde kullanım bozukluğu

• Eşlik eden bedensel hastalıklar (metabolik sendrom, kardiyovasküler hastalık)

• Uzun süreli antipsikotik tedavi yan etkileri (tardif diskinezi, ekstrapiramidal belirtiler)

Şizofreni Engelli Rapor Oranları 2026

Genel Şizofreni Rapor Oranları

Sağlık kurulu, şizofreniye eşlik eden bedensel ve ruhsal hastalıkları ayrı ayrı değerlendirmekte ve ilgili oranları Balthazard formülü ile ana şizofreni oranına eklemektedir.

Şizofreni Alt Tipine Göre Rapor Oranları

Paranoid Şizofreni Rapor Oranı

Paranoid şizofreni, hezeyanların (özellikle paranoid ve kötülük görme sanrıları) ve işitsel halüsinasyonların baskın olduğu; kognitif işlevlerin diğer alt tiplere göre daha korunduğu şizofreni formudur. Paranoid şizofreni hastası genellikle daha geç başlangıç yaşına ve nispeten daha iyi prognoza sahiptir. Paranoid şizofrenide rapor oranları:

• Paranoid şizofreni, iyi tedavi yanıtı, rezidüel dönem: %60 – %70

• Paranoid şizofreni, orta tedavi yanıtı: %70 – %80

• Paranoid şizofreni, sık atak geçiren: %80 – %90

• Paranoid şizofreni + tedavi direnci: %80 – %90

• Paranoid şizofreni + kalıcı sanrısal sistem: %80 – %100

Dezorganize (Hebefrenik) Şizofreni Rapor Oranı

Dezorganize şizofreni (hebefrenik tip), dezorganize konuşma, dezorganize davranış, uygunsuz veya küntleşmiş duygulanım ile karakterize; erken başlangıçlı ve prognozu en kötü olan şizofreni alt tipidir. Dezorganize şizofreni hastası genellikle bağımsız yaşam becerilerini kaybetmekte ve sürekli bakıma ihtiyaç duymaktadır. Dezorganize şizofrenide rapor oranları:

• Dezorganize şizofreni (kontrollü): %80 – %90

• Dezorganize şizofreni + öz bakım kaybı: %90 – %100

• Dezorganize şizofreni + tam bakıma muhtaç: %95 – %100

Katatonik Şizofreni Rapor Oranı

Katatonik şizofreni, motor bozuklukların (katalepsi, mumsu esneklik, stupor, aşırı hareket, ekopraksi, ekolali) baskın olduğu şizofreni formudur. Katatonik şizofreni hastası genellikle elektrokonvülsif tedavi (EKT) gerektiren acil bir tablodur. Katatonik şizofrenide rapor oranları:

• Katatonik şizofreni (kısmi remisyon): %80 – %90

• Katatonik şizofreni + tekrarlayıcı EKT gereksinimi: %90 – %100

• Malign katatoni: %95 – %100

Rezidüel Şizofreni Rapor Oranı

Rezidüel şizofreni, aktif pozitif psikotik belirtilerin gerilediği ancak negatif belirtilerin (apati, sosyal içe çekilme, aloji, avolisyon) hakim olduğu kronik dönemdir. Rezidüel şizofreni hastası genellikle bağımsız yaşam sürebilmekte ancak sosyal ve mesleki işlevsellik ciddi biçimde bozulmuştur. Rezidüel şizofrenide rapor oranları:

• Rezidüel şizofreni, hafif negatif belirti: %60 – %70

• Rezidüel şizofreni, orta negatif belirti: %70 – %80

• Rezidüel şizofreni, ağır negatif belirti: %80 – %90

• Rezidüel şizofreni + bağımsız yaşam kaybı: %80 – %100

Tedaviye Dirençli Şizofreni (TRS) Rapor Oranı

Tedaviye dirençli şizofreni (TRS), yeterli doz ve sürede uygulanan en az iki farklı antipsikotik ilaca yeterli klinik yanıt vermeyen şizofreni formudur. TRS hastası altın standart olarak klozapin tedavisi almaktadır. Ultra-tedaviye dirençli şizofreni ise klozapine de yanıt vermeyen en ağır formdur. TRS'de rapor oranları:

• İki antipsikotiğe dirençli TRS: %80 – %85

• Klozapin başlanmış TRS (kısmi yanıt): %80 – %90

• Ultra-tedaviye dirençli şizofreni (klozapine yanıtsız): %90 – %100

• TRS + EKT augmentasyonu gereksinimi: %90 – %100

• TRS + kronik hospitalizasyon: %95 – %100

Şizoafektif Bozukluk Rapor Oranı

Şizoafektif bozukluk, şizofreni belirtileri (hezeyan, halüsinasyon) ile duygudurum bozukluğu belirtilerinin (mani veya majör depresyon) birlikte görüldüğü kronik ruhsal hastalıktır. Şizoafektif bozukluk hastası hem antipsikotik hem de duygudurum düzenleyici veya antidepresan tedavi almaktadır. Şizoafektif bozuklukta rapor oranları:

• Şizoafektif bozukluk, depresif tip: %60 – %75

• Şizoafektif bozukluk, bipolar tip: %70 – %80

• Sık ataklı şizoafektif bozukluk: %80 – %90

• Tedaviye dirençli şizoafektif bozukluk: %80 – %100

Şizofreninin Eşlik Eden Bozuklukları ve Rapor Etkisi

Sağlık kurulu, şizofreniye eşlik eden ruhsal ve bedensel hastalıkları ayrı bir engel oranı olarak değerlendirmekte ve Balthazard formülü ile ana şizofreni oranına eklemektedir.

Şizofreni + Madde Kullanım Bozukluğu Rapor Oranı

Şizofreni ile madde kullanım bozukluğu birlikteliği (esrar, uyarıcılar, alkol) hastalık seyrini ciddi biçimde ağırlaştırmakta ve çift tanılı hasta olarak adlandırılmaktadır:

• Şizofreni + alkol kullanım bozukluğu: Ek %20 – %40

• Şizofreni + esrar kullanım bozukluğu: Ek %20 – %30

• Şizofreni + uyarıcı madde kullanımı (metamfetamin, kokain): Ek %30 – %50

• Şizofreni + çoklu madde kullanımı: Ek %30 – %50

Şizofreni + Depresyon ve Anksiyete Rapor Oranı

Şizofreni hastasının önemli bir bölümünde eşlik eden depresyon ve anksiyete bozuklukları görülmektedir:

• Şizofreni + majör depresyon: Ek %20 – %30

• Şizofreni + intihar girişimi öyküsü: Ek %30 – %40

• Şizofreni + OKB komorbiditesi (şizo-obsesif tablo): Ek %30 – %40

• Şizofreni + travma sonrası stres bozukluğu: Ek %20 – %30

Şizofreni + Bedensel Hastalık Rapor Oranı

Şizofreni hastasında antipsikotik ilaçların uzun dönem yan etkileri ve yaşam tarzı faktörleri nedeniyle çok sayıda bedensel hastalık gelişmektedir. Şizofreni hastasının beklenen yaşam süresi genel popülasyondan 15-20 yıl daha kısadır:

• Şizofreni + metabolik sendrom (obezite, diyabet, hiperlipidemi): Ek %20 – %30

• Şizofreni + Tip 2 diyabet: Ek %20 – %40

• Şizofreni + kardiyovasküler hastalık: Ek %30 – %40

• Şizofreni + tardif diskinezi (antipsikotik yan etkisi): Ek %20 – %40

• Şizofreni + parkinsonizm (antipsikotik yan etkisi): Ek %20 – %30

• Şizofreni + klozapin bağlı ağır nötropeni: Ek %20 – %30

Şizofreni Engelli Raporu için Gerekli Belgeler

Sağlık kuruluna sunulması gereken belgeler şu şekildedir:

• T.C. kimlik belgesi (nüfus cüzdanı veya kimlik kartı)

• Detaylı psikiyatri uzmanı muayene raporu

• Şizofreni tanı ve seyir raporu (hastalık başlangıcından itibaren tüm dönem)

• Hastane yatış ve taburculuk epikrizleri (tüm yatışlar)

• Zorunlu (rızasız) yatış kayıtları (varsa)

• Kullanılan antipsikotik ilaçların listesi (klozapin, olanzapin, risperidon, ketiapin, aripiprazol, paliperidon, ziprasidon, haloperidol)

• Depo antipsikotik enjeksiyon kayıtları (paliperidon palmitat, aripiprazol depo, risperidon konsta)

• Klozapin kan düzeyi ve nötrofil takip sonuçları (klozapin kullanan hasta için)

• Elektrokonvülsif tedavi (EKT) uygulama raporu (varsa)

• PANSS, SANS, SAPS ölçek sonuçları

• BPRS ve CGI değerlendirmeleri

• Global İşlevsellik Değerlendirme Ölçeği (GAF) skoru

• Kişisel ve Sosyal Performans (PSP) ölçek sonucu

• Nöropsikolojik test raporu (WAIS, dikkat, bellek, yürütücü işlev)

• Kraniyal MR ve BT raporu (organik nedenlerin dışlanması için)

• EEG raporu

• Metabolik parametreler (kilo, BKI, kan şekeri, HbA1c, lipid profili)

• Tiroid fonksiyon testleri

• Sosyal inceleme raporu (mesleki ve sosyal işlevsellik değerlendirmesi)

• Aile ve yakın çevre gözlem raporu (özellikle günlük yaşam becerileri için)

• Toplum Ruh Sağlığı Merkezi (TRSM) takip kayıtları (varsa)

• Eşlik eden bedensel hastalık raporları

• e-Nabız sağlık geçmişi çıktısı

Şizofreni Engelli Raporu Alma Süreci 2026

Şizofreni hastasının rapor başvurusunda izlemesi gereken adımlar şu şekildedir:

1. Adım – MHRS Randevusu: Şizofreni hastası veya yasal temsilcisi (vasi); MHRS uygulaması, web sitesi veya Alo 182 üzerinden Erişkinler İçin Sağlık Kurulu Raporu (ESKR) tipinde randevu almaktadır. Öncelik tedavi görülen hastane veya en yakın yetkili hastane olmalıdır. Aktif psikotik dönemdeki hasta için yakınının başvuru yapması gerekmektedir.

2. Adım – Yetkili Hastane Seçimi: Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş devlet, üniversite veya eğitim araştırma hastanesi tercih edilmelidir. Ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı bulunmayan hastaneler engelli sağlık kurulu raporu düzenleme yetkisine sahip değildir. Şizofreni hastası için ruh sağlığı ve hastalıkları hastaneleri (Bakırköy, Manisa, Elazığ, Adana, Samsun) önceliklidir.

3. Adım – Belgelerin Hazırlanması: Psikiyatri muayene raporları, tüm hastane yatış epikrizleri, kullanılan antipsikotik ilaç listeleri ve depo enjeksiyon kayıtları, PANSS/SANS/SAPS ölçek sonuçları, EKT raporları, nöropsikolojik test raporları, klozapin kan düzeyi takipleri (varsa) ve TRSM takip kayıtları tam olarak hazırlanmalıdır.

4. Adım – Sağlık Kurulu Başvuru Formunun Doldurulması: Hastane engelli sağlık kurulu birimine başvurulmakta ve başvuru formu doldurulmaktadır. Vasi tayini, evde bakım yardımı, ÖTV indirimli araç talepleri ve eşlik eden bedensel hastalık değerlendirmesi bu aşamada belirtilmelidir.

5. Adım – Branş Muayeneleri: Hasta öncelikli olarak ruh sağlığı ve hastalıkları (psikiyatri) hekimine yönlendirilmektedir. Antipsikotik yan etkileri için nöroloji (tardif diskinezi, parkinsonizm), metabolik komplikasyonlar için endokrinoloji ve iç hastalıkları, klozapin kullanan hasta için hematoloji ve eşlik eden bedensel hastalık için ilgili branşlara sevk yapılmaktadır.

6. Adım – Ek Tetkiklerin Yapılması: Hekimler gerekli gördüğü kraniyal MR, BT, EEG, tiroid ve metabolik testler, klozapin/antipsikotik kan düzeyi, nöropsikolojik test ve ölçek uygulamalarını istemektedir.

7. Adım – Her Branşın Oran Girişi: Her hekim kendi branşına ait engel oranını e-Rapor sistemine girmektedir.

8. Adım – Sağlık Kurulu Değerlendirmesi: Yedi üyeden oluşan sağlık kurulu, tüm oranları Balthazard formülü ile birleştirerek nihai oranı belirlemektedir.

9. Adım – Raporun Teslimi: 15 iş günü içinde değerlendirme tamamlanmakta, sonuç e-Devlet üzerinden görülebilmekte ve fiziksel rapor hastaya veya yasal temsilcisine teslim edilmektedir.

Şizofreni Hastasının Yararlanabileceği Haklar

Şizofreni hastası, %40 ve üzeri engelli raporu ile geniş haklardan yararlanabilmektedir. Şizofreni tanısı genellikle %70 ve üzeri oran verildiğinden, şizofreni hastası neredeyse tüm engelli haklarından faydalanabilmektedir.

Rapor Oranına Göre Sağlanan Haklar

Şizofreni Hastasına Özel Sağlanan Haklar

Ücretsiz Antipsikotik İlaç Karşılanması: SGK, şizofreni hastasının tüm antipsikotik ilaçlarını (klozapin, olanzapin, risperidon, paliperidon, ketiapin, aripiprazol, ziprasidon, haloperidol, klorpromazin) karşılamaktadır. Uzun süreli depo antipsikotik enjeksiyonlar (paliperidon palmitat, aripiprazol depo, risperidon konsta, haloperidol dekanoat, flufenazin dekanoat) da SGK tarafından ücretsiz sağlanmaktadır. Şizofreni hastasından ilaca ilişkin ilave ücret ve fark ödemesi alınmamaktadır.

Klozapin Takip Programı Karşılanması: SGK, tedaviye dirençli şizofreni hastasının klozapin tedavisi için gerekli olan tam kan sayımı, nötrofil takibi ve klozapin kan düzeyi ölçümlerini ücretsiz karşılamaktadır. Klozapin agranülositoz riski nedeniyle ilk 6 ay haftalık, sonrasında aylık kan takibi gerektirmektedir.

Elektrokonvülsif Tedavi (EKT) Karşılanması: Katatonik şizofreni, tedaviye dirençli şizofreni, akut psikotik dönemdeki ağır hasta ve klozapin augmentasyonu gereken hastaya uygulanan EKT tedavisi SGK kapsamında ücretsiz sağlanmaktadır.

Toplum Ruh Sağlığı Merkezleri (TRSM) Hakkı: Şizofreni hastası, ikamet ettiği bölgedeki Toplum Ruh Sağlığı Merkezinden (TRSM) ücretsiz olarak rehabilitasyon, sosyal beceri eğitimi, psikoeğitim, iş uğraşı hizmeti, mesleki rehabilitasyon ve aile eğitimi hizmeti alabilmektedir. TRSM, şizofreni hastasının toplumla yeniden bütünleşmesi için kritik öneme sahiptir. Türkiye'de 200'den fazla TRSM aktif olarak hizmet vermektedir.

Malulen Emeklilik: SGK Sağlık Kurulu tarafından çalışma gücünün en az %60'ı kaybedilmiş, 10 yıl sigortalılık süresini ve 1800 gün prim ödemesini tamamlamış şizofreni hastası malulen emekli olabilmektedir. Şizofreni tanısı yüksek maluliyet oranı verilen tanılar arasında yer aldığından, şizofreni hastası genellikle malulen emeklilik başvurusunda kabul edilmektedir.

Vasi Tayini Hakkı: Aktif psikotik dönemde bulunan, gerçeği değerlendirme yetisi belirgin biçimde bozulmuş ve mali-hukuki tasarrufta bulunma yetisi bozulmuş şizofreni hastası için yakınları sulh hukuk mahkemesine başvurarak vasi tayini talep edebilmektedir. Vasi; hastanın mali işlerini, tedavi kararlarını ve resmi işlemlerini hastanın adına yönetmektedir.

Şizofreni Hastasının Yaptığı Hukuki İşlemlerin İptali: Aktif psikotik dönemde şizofreni hastasının gerçekleştirdiği sözleşmeler, satış işlemleri, borçlanmalar ve tasarruflar; sağlık kurulu raporu ve mahkeme kararı ile geriye dönük olarak iptal edilebilmektedir.

Gelir Vergisi İndirimi: Çalışan şizofreni hastasının maaşından kesilen gelir vergisinden %40 ve üzeri raporla indirim yapılmaktadır. İndirim dereceleri: %40 – %59 için 3. derece, %60 – %79 için 2. derece, %80 – %100 için 1. derece. Şizofreni hastası genellikle yüksek oran aldığından 1. derece indirimden yararlanmaktadır.

ÖTV Muafiyetli Araç: %90 ve üzeri raporlu şizofreni hastası ÖTV ödemeden araç alabilmektedir. Aktif psikotik dönemde bulunan veya kronik seyirli şizofreni hastası aracı bizzat kullanamaz durumdaysa birinci derece yakın adına tescil yapılmaktadır.

Ücretsiz Toplu Taşıma: %40 ve üzeri raporlu şizofreni hastası ve refakatçisi belediye otobüsleri, metro, tramvay, TCDD ve THY'de ücretsiz veya indirimli seyahat hakkından yararlanmaktadır.

Evde Bakım Yardımı: Ağır seyirli şizofreni hastası (öz bakım kaybı olan, dezorganize şizofreni, katatonik şizofreni, kronik hastane yatışı gerektiren, negatif belirtileri baskın rezidüel şizofreni) yakınlarına aylık evde bakım yardımı ödenmektedir. Şizofreni tanısı, evde bakım yardımı için en sık kabul edilen psikiyatrik tanılar arasındadır.

Engelli Aylığı (2022 Sayılı Kanun): Geliri belirli sınırın altında kalan %40 ve üzeri raporlu şizofreni hastasına aylık bağlanmaktadır. Şizofreni hastası genellikle çalışma kapasitesini kaybettiğinden bu haktan yaygın olarak yararlanmaktadır.

Bakım Merkezleri ve Rehabilitasyon Hizmeti: Ağır seyirli şizofreni hastası için Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı umut evleri, bakım merkezleri ve korumalı işyerleri hizmet vermektedir.

Askerlik Muafiyeti: Şizofreni tanısı almış her birey Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği kapsamında koşulsuz olarak "askerliğe elverişli değildir" raporu almaktadır. Şizofreni tanısı askerlik muafiyeti için doğrudan gerekçedir.

Sürücü Belgesi Verilmemesi: Aktif psikotik dönemdeki şizofreni hastasına sürücü belgesi verilmemektedir. Uzun süre remisyonda kalmış, iyi tedavi yanıtı olan ve psikiyatri raporu bulunan rezidüel dönem hastası sınırlı koşullarla sürücü belgesi kullanabilmektedir.

Ateşli Silah Ruhsatı Verilmemesi: Şizofreni tanısı bulunan bireye 6136 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde ateşli silah ruhsatı verilmemekte, mevcut ruhsatı bulunanların ruhsatı iptal edilmektedir.

Yer Değiştirme (Tayin) Hakkı: Memur olan şizofreni hastası, tedavi ve takibinin sürdüğü şehre veya aile desteğinin bulunduğu bölgeye tayin talep edebilmektedir.

Ağır İş, Gece Vardiyası ve Stresli Görevlerden Muafiyet: Çalışabilen şizofreni hastası; ağır kaldırma, gece vardiyası, düzensiz mesai, yüksek stresli görevler, tehlikeli işler ve yalnız çalışma gerektiren pozisyonlardan muaf tutulmaktadır. Bu muafiyet stres ve uyku bozukluğunun psikotik atağı tetiklemesini önlemek açısından yaşamsal önemdedir.

Ceza Sorumluluğu Muafiyeti: Aktif psikotik dönemde suç işleyen şizofreni hastası, Türk Ceza Kanunu 32. madde kapsamında "akıl hastalığı nedeniyle cezai sorumluluğu bulunmadığı" gerekçesiyle ceza almamakta, bunun yerine güvenlik tedbirleri (denetimli tedavi) uygulanmaktadır.

MHRS Öncelikli Randevu: Şizofreni hastası, Sağlık Bakanlığı MHRS sistemi üzerinden psikiyatri kliniklerine öncelikli randevu alabilmektedir.

Şizofreni Engelli Raporu Kaç Yıl Geçerlidir?

Sağlık kurulu, şizofreni hastasına durumuna göre süreli veya süresiz rapor düzenlemektedir. Şizofreni kronik bir hastalık olduğundan çoğunlukla süresiz rapor verilmektedir. Rapor süreleri şu şekildedir:

• İlk atak şizofreni, iyi tedavi yanıtı: 2 – 5 yıllık süreli rapor

• Şizofreniform bozukluk (henüz tam tanı konmamış): 1 – 2 yıllık süreli rapor

• Kronik seyirli şizofreni (tüm alt tipler): Süresiz rapor

• Paranoid şizofreni (kronik): Süresiz rapor

• Dezorganize (hebefrenik) şizofreni: Süresiz rapor

• Katatonik şizofreni: Süresiz rapor

• Rezidüel şizofreni: Süresiz rapor

• Tedaviye dirençli şizofreni hastası: Süresiz rapor

• Ultra-tedaviye dirençli şizofreni: Süresiz rapor

• Klozapin kullanan şizofreni hastası: Süresiz rapor

• Öz bakım kaybı olan şizofreni hastası: Süresiz rapor

• Vasi tayini yapılmış şizofreni hastası: Süresiz rapor

• Şizoafektif bozukluk: Süresiz rapor

• Şizofreni + ağır bedensel hastalık komorbiditesi: Süresiz rapor

Süreli raporun bitiş tarihinden 6 ay önce yenileme başvurusu yapılabilmektedir. Yeni psikotik atak, hastane yatışı, tedavi direnci gelişmesi, yeni yan etki (tardif diskinezi) ortaya çıkması veya işlevsellik kaybının artması durumunda rapor süresi beklenmeden yeniden değerlendirme talep edilebilmektedir.

Şizofreni Engelli Raporu Muayenesinde Nelere Bakılır?

Sağlık kurulu muayenesinde psikiyatri ve diğer branş hekimleri şu değerlendirmeleri yapmaktadır:

• Şizofreni tanısının DSM-5 kriterlerine göre doğrulanması

• Şizofreni alt tipinin belirlenmesi (paranoid, dezorganize, katatonik, rezidüel)

• Hastalık süresi ve seyrinin değerlendirilmesi

• İlk psikotik atak yaşının belirlenmesi

• Aktif psikotik dönem-rezidüel dönem oranının incelenmesi

• Hezeyan (sanrı) türü ve şiddetinin sorgulanması

• Halüsinasyon (varsanı) türü, sıklığı ve şiddetinin sorgulanması

• Dezorganize düşünce ve konuşma değerlendirmesi

• Katatonik belirti varlığının kontrolü

• Negatif belirtilerin (apati, anhedoni, aloji, avolisyon) değerlendirilmesi

• PANSS, SANS, SAPS, BPRS, CGI ölçek skorlarının hesaplanması

• Hastane yatış öyküsü ve zorunlu yatış kayıtlarının incelenmesi

• İntihar girişimi ve intihar düşüncesinin sorgulanması

• Kullanılan antipsikotik ilaçlar ve tedaviye yanıtın gözden geçirilmesi

• Depo antipsikotik enjeksiyon uyumunun değerlendirilmesi

• Klozapin kullanımı ve kan düzeyi takibinin incelenmesi (varsa)

• Uygulanan EKT tedavilerinin değerlendirilmesi

• Global İşlevsellik (GAF) ve Kişisel-Sosyal Performans (PSP) skorlaması

• Kognitif işlevlerin nöropsikolojik testlerle değerlendirilmesi

• Öz bakım becerileri (yıkanma, giyinme, beslenme, para yönetimi) kaybının sorgulanması

• Gerçeği değerlendirme yetisinin kontrolü

• Sosyal ve mesleki işlevsellik kaybının incelenmesi

• Bağımsız yaşam becerilerinin değerlendirilmesi

• Eşlik eden madde kullanım bozukluğu taraması

• Eşlik eden depresyon ve anksiyete taraması

• Aile öyküsü ve genetik yatkınlığın sorgulanması

• Tardif diskinezi ve ekstrapiramidal belirtilerin muayenesi

• Metabolik parametrelerin (kilo, BKI, kan şekeri, lipid) değerlendirilmesi

• Kardiyovasküler risk değerlendirmesi

• Organik nedenlerin dışlanması için kraniyal MR ve EEG incelemesi