MS Hastalığı Engelli Raporu 2026: Oran, Süreç, Haklar

Multipl Skleroz (MS), merkezi sinir sistemindeki miyelin kılıfının bağışıklık sistemi tarafından hedef alındığı, beyin ve omurilikte demiyelinizan plaklar oluşturan kronik, otoimmün ve ilerleyici bir nörolojik hastalıktır. Sağlık kurulu, MS hastası için düzenlediği engelli raporunda; hastalığın klinik tipini (relapsing-remitting, sekonder progresif, primer progresif, klinik izole sendrom), EDSS (Expanded Disability Status Scale) skorunu, atak sıklığını, kraniyal ve spinal MR bulgularını, kullanılan hastalık modifiye edici tedavilere (DMT) yanıtı ve eşlik eden nörolojik defisitleri (motor, duyusal, serebellar, sfinkter, görsel, kognitif) birlikte değerlendirmektedir.

Bu rehber; MS hastasının engelli raporu alıp alamayacağını, MS tipine göre rapor oranlarını, sağlanan hakları ve 2026 yılı güncel mevzuatına göre başvuru sürecini kapsamlı biçimde açıklamaktadır.

Multipl Skleroz (MS) Nedir?

Multipl Skleroz, bağışıklık sisteminin merkezi sinir sistemindeki nöron aksonlarını çevreleyen miyelin kılıfına saldırması sonucu gelişen kronik demiyelinizan bir hastalıktır. MS, beyin ve omurilikte zaman içinde farklı bölgelerde (disemine in space) ve farklı zamanlarda (disemine in time) ortaya çıkan plaklarla karakterize edilmektedir. Hastalık genellikle 20-40 yaş arasındaki genç erişkinleri etkilemekte ve kadınlarda erkeklerden yaklaşık iki-üç kat daha sık görülmektedir.

Multipl Skleroz başlıca şu klinik tiplere ayrılmaktadır:

Klinik izole sendrom (KİS/CIS) – MS için ilk atak, henüz kesin tanı konulmamış
Radyolojik izole sendrom (RİS/RIS) – MR'da MS'i düşündüren lezyon; klinik bulgu yok
Relapsing-Remitting MS (RRMS) – ataklar ve iyileşme dönemleri ile seyreden en sık MS tipi (~%85)
Sekonder Progresif MS (SPMS) – RRMS'in ilerleyici hale dönüşmesi
Primer Progresif MS (PPMS) – başlangıçtan itibaren ilerleyici seyir (~%10-15)
Progresif-Relapsing MS (PRMS) – ilerleyici seyir üzerine ataklar
Fulminant MS (Marburg varyantı) – hızlı ilerleyen, ölümcül seyirli agresif MS
Pediatrik MS – 18 yaş altında başlayan MS
Tümefaktif MS – tümör benzeri büyük plaklarla seyreden MS
Balo konsantrik sklerozu – konsantrik halka lezyonlarla karakterize nadir MS varyantı
Nöromiyelitis optika spektrum bozukluğu (NMOSD) – MS ayırıcı tanısında değerlendirilen ilişkili hastalık

Sağlık kurulu, MS tanısını McDonald 2017 kriterlerine göre şu klinik ve yardımcı incelemelerle doğrulamaktadır:

Kraniyal MR – periventriküler, jukstakortikal, infratentoriyel ve kordonda T2 hiperintens lezyonlar
Spinal MR – servikal ve torakal omurilikte demiyelinizan lezyonlar
Kontrastlı MR – aktif (gadolinyum tutan) plakların gösterilmesi
Beyin omurilik sıvısı (BOS) – oligoklonal band (OKB) pozitifliği ve IgG indeks yüksekliği
Uyarılmış potansiyeller (VEP, SEP, BAEP) – subklinik demiyelinizasyon
Optik koherens tomografi (OCT) – retinal sinir lifi tabakası incelmesi
Anti-akuaporin-4 (AQP4) antikoru – NMOSD ayırıcı tanısı için
Anti-MOG antikoru – MOG ilişkili hastalık ayırıcı tanısı için

MS Hastası Engelli Raporu Alabilir mi?

MS hastası, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik kapsamında engelli raporu alma hakkına sahiptir. Sağlık kurulu, MS hastasına verilecek oranı; klinik tipe, EDSS skoruna, atak sıklığına, kalıcı nörolojik defisitlere, kullanılan tedaviye yanıta ve fonksiyonel kısıtlılığa göre belirlemektedir.

Sağlık kurulunun rapor değerlendirmesinde dikkate aldığı temel faktörler şunlardır:

MS klinik tipi (RRMS, SPMS, PPMS, PRMS)
EDSS (Expanded Disability Status Scale) skoru
Atak sıklığı ve son 1-2 yıldaki atak sayısı
Fonksiyonel Sistem Skorları (FSS) – piramidal, serebellar, beyin sapı, duyusal, sfinkter, görsel, mental
Yürüme mesafesi (yardımsız, tek koltuk değneği, çift koltuk değneği, yürüteç)
Kraniyal ve spinal MR bulguları (plak sayısı, lokalizasyonu, aktif lezyon)
Kullanılan hastalık modifiye edici tedavi (DMT) (interferon, glatiramer, natalizumab, ocrelizumab, kladribin)
Tedaviye yanıt (stabil, aktif, agresif)
Motor defisit (hemiparezi, paraparezi, kuadriparezi)
Serebellar bulgular (ataksi, dismetri, dizartri)
Beyin sapı bulguları (diplopi, nistagmus, disfaji)
Duyusal defisit (parestezi, propriosepsiyon kaybı, Lhermitte belirtisi)
Görsel bulgular (optik nörit, görme alanı kaybı, internükleer oftalmopleji)
Sfinkter tutulumu (üriner inkontinans, retansiyon, konstipasyon)
Kognitif bozukluk (bellek, dikkat, yürütücü işlev, işlem hızı)
MS yorgunluğu (fatigue) ve Uhthoff fenomeni
Trigeminal nevralji ve paroksismal semptomlar
Cinsel işlev bozukluğu
Depresyon ve psödobulber affekt
Genel performans durumu

MS Engelli Rapor Oranları 2026

EDSS Skoruna Göre Rapor Oranları

EDSS (Expanded Disability Status Scale), MS hastasının özürlülük düzeyini 0 ile 10 arasında ölçen ve Türkiye'de sağlık kurulunun MS raporunu belirlerken temel aldığı standart skorlama sistemidir:

EDSS Skoru	Klinik Tablo	Oran
EDSS 0 – 1,0	Normal nörolojik muayene, minimal bulgu	%10 – %20
EDSS 1,5 – 2,0	Bir fonksiyonel sistemde minimal özürlülük	%20 – %30
EDSS 2,5 – 3,0	Orta düzey özürlülük, tam ambulatuvar	%30 – %40
EDSS 3,5 – 4,0	Yardımsız 500 m yürüyebilir	%40 – %50
EDSS 4,5 – 5,0	Yardımsız 200 m yürüyebilir	%50 – %60
EDSS 5,5 – 6,0	Tek taraflı destekle 100 m yürür (koltuk değneği)	%60 – %70
EDSS 6,5	Çift taraflı destekle 20 m yürür (çift koltuk değneği)	%70 – %80
EDSS 7,0 – 7,5	Tekerlekli sandalyeye bağımlı, transfer bağımsız	%80 – %90
EDSS 8,0 – 8,5	Yatağa bağımlı, üst ekstremite fonksiyonu kısmen korunmuş	%90 – %95
EDSS 9,0 – 9,5	Tam yatağa bağımlı, iletişim ve yeme kısıtlı	%95 – %100
EDSS 10	MS'e bağlı ölüm	%100

Genel MS Rapor Oranları

MS Durumu	Oran
Radyolojik izole sendrom (RİS)	Rapor verilmez
Klinik izole sendrom (KİS)	%10 – %20
RRMS – tedavi ile stabil (EDSS ≤ 2)	%20 – %30
RRMS – aktif hastalık (yılda ≥ 1 atak)	%30 – %50
RRMS – agresif seyirli (sık atak, MR aktivitesi)	%50 – %70
Sekonder progresif MS (SPMS) – erken evre	%50 – %70
Sekonder progresif MS (SPMS) – ileri evre	%70 – %90
Primer progresif MS (PPMS) – erken evre	%50 – %70
Primer progresif MS (PPMS) – ileri evre	%70 – %100
Fulminant MS (Marburg varyantı)	%90 – %100
Pediatrik MS	%30 – %60
MS + ağır kognitif bozukluk	%70 – %90
MS + kalıcı üriner inkontinans	%60 – %80
MS + bilateral optik nörit sekeli	%60 – %80
MS + kuadriparezi/paraparezi	%80 – %100
MS + trakeostomi/gastrostomi	%90 – %100

Sağlık kurulu, MS'e eşlik eden komplikasyonları ayrı ayrı değerlendirmekte ve ilgili oranları Balthazard formülü ile ana MS oranına eklemektedir. Örneğin RRMS ile ağır depresyon birlikte bulunan hasta, her iki hastalık için ayrı oran almakta ve toplam oran Balthazard formülü ile hesaplanmaktadır.

MS Türüne Göre Rapor Oranları

Relapsing-Remitting MS (RRMS) Rapor Oranı

Relapsing-Remitting MS (RRMS), ataklar (relaps) ve iyileşme (remisyon) dönemleri ile karakterize en sık görülen MS tipidir ve tüm MS vakalarının yaklaşık %85'ini oluşturmaktadır. RRMS'te rapor oranları:

İyi kontrollü RRMS (2 yıldır ataksız, EDSS ≤ 2): %20 – %30
Aktif RRMS (yılda 1-2 atak, EDSS 2,5-3,5): %30 – %50
Agresif RRMS (sık atak, hızlı EDSS progresyonu): %50 – %70
RRMS + tedaviye yanıtsızlık (2. basamak DMT gereksinimi): %50 – %70
RRMS + kalıcı nörolojik defisit (EDSS 4-5): %50 – %70

Sekonder Progresif MS (SPMS) Rapor Oranı

Sekonder Progresif MS (SPMS), başlangıçta RRMS olan hastalığın atak-remisyon paterni kaybederek yavaş ve sürekli ilerleyici hale dönüşmesi durumudur. SPMS genellikle RRMS başlangıcından 10-20 yıl sonra gelişmektedir:

Erken SPMS (EDSS 4-5): %50 – %70
Orta SPMS (EDSS 5,5-6,5): %70 – %80
İleri SPMS (EDSS 7-8): %80 – %95
SPMS + kognitif bozukluk: %70 – %90
SPMS + sfinkter tutulumu: %70 – %90

Primer Progresif MS (PPMS) Rapor Oranı

Primer Progresif MS (PPMS), başlangıçtan itibaren atak dönemi olmaksızın yavaş ve sürekli ilerleyici seyir gösteren MS tipidir ve tüm MS vakalarının %10-15'ini oluşturmaktadır. PPMS genellikle omurilik tutulumu ve spastik paraparezi ile başlamaktadır:

Erken PPMS (EDSS 3-4): %40 – %60
Orta PPMS (EDSS 4,5-6): %60 – %80
İleri PPMS (EDSS 6,5-8): %80 – %95
PPMS + serebellar tutulum: %70 – %90
PPMS + solunum yetmezliği: %90 – %100

Fulminant MS (Marburg Varyantı) Rapor Oranı

Fulminant MS (Marburg varyantı), günler-haftalar içinde hızla ilerleyen, standart tedavilere dirençli ve mortalitesi yüksek olan nadir bir MS varyantıdır:

Fulminant MS (akut dönem): %80 – %100
Fulminant MS sonrası ağır sekel: %90 – %100

MS'e Eşlik Eden Semptomlar, Komplikasyonlar ve Rapor Etkisi

Sağlık kurulu, MS'e bağlı gelişen nörolojik defisitleri ayrı bir engel oranı olarak değerlendirmekte ve Balthazard formülü ile ana MS oranına eklemektedir.

MS Komplikasyonu / Semptomu	Klinik Bulgu	Ek Oran
Optik nörit sekeli (tek taraflı)	Görme keskinliği kaybı, skotom	%20 – %40
Bilateral optik nörit sekeli	İki taraflı görme kaybı	%60 – %90
İnternükleer oftalmopleji (INO)	Yatay bakış paralizisi, diplopi	%10 – %20
Spastik paraparezi	Alt ekstremitede güç kaybı, spastisite	%40 – %70
Kuadriparezi	Dört ekstremitede güç kaybı	%70 – %90
Serebellar ataksi	Denge kaybı, dismetri, dizartri	%30 – %60
Trigeminal nevralji (MS'e bağlı)	Yüzde şimşek çakar tarzı ağrı	%10 – %30
Nörojen mesane (üriner inkontinans/retansiyon)	Kateter gereksinimi, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu	%20 – %50
Nörojen barsak (fekal inkontinans/kabızlık)	Manuel evakuasyon gereksinimi	%20 – %40
Kognitif bozukluk (MS demansı)	Bellek, dikkat, işlem hızı kaybı	%30 – %60
MS yorgunluğu (fatigue)	Şiddetli halsizlik, günlük yaşam kısıtlılığı	%10 – %30
Ağır depresyon	Tedaviye dirençli depresyon	%20 – %50
Psödobulber affekt	Kontrolsüz ağlama/gülme atakları	%20 – %40
Disfaji (yutma güçlüğü)	Aspirasyon riski, gastrostomi gereksinimi	%30 – %60
Dizartri (konuşma bozukluğu)	Anlaşılmaz konuşma	%20 – %40
Cinsel işlev bozukluğu	Erektil disfonksiyon, libido kaybı	%10 – %30
Solunum yetmezliği (ileri MS)	Ventilatör gereksinimi	%70 – %100
Bası yarası (dekübit ülseri)	Yatağa bağımlı hastada evre 3-4 yara	%20 – %40
Osteoporoz (kortikosteroid ve immobiliteye bağlı)	DEXA düşüklüğü, kırık öyküsü	%10 – %30

Optik nörit, MS'in en sık ilk semptomlarından biridir ve tek taraflı ani görme kaybı, göz hareketleri ile ağrı ve renk görme bozukluğu ile karakterizedir. Optik nörit atakları tekrarlayabilmekte ve kalıcı görme kaybına yol açabilmektedir.

Uhthoff fenomeni, MS hastalarında vücut ısısının artmasıyla (sıcak hava, ateş, sıcak duş, egzersiz) nörolojik belirtilerin geçici olarak kötüleşmesi durumudur. Bu fenomen özellikle çalışma ortamı düzenlemesinde dikkate alınmaktadır.

Lhermitte belirtisi, boyun fleksiyonu ile omurga boyunca ve ekstremitelere yayılan elektrik çarpması hissi olup servikal omurilik tutulumunun göstergesidir.

MS'e Eşlik Eden Otoimmün ve Sistemik Hastalıklar

MS hastasında sıklıkla başka otoimmün hastalıklar da bulunabilmektedir. Sağlık kurulu bu hastalıkları da ayrıca değerlendirmektedir:

Hashimoto tiroiditi: %20 – %40
Tip 1 diyabet: %40 – %70
Miyastenia gravis: %40 – %70
Romatoid artrit: %30 – %60
Sjögren sendromu: %30 – %50
Sistemik lupus eritematozus (SLE): %40 – %70
Çölyak hastalığı: %20 – %40
Vitiligo: %10 – %20
Psöriazis: %10 – %30
İnflamatuvar barsak hastalığı (Crohn, ülseratif kolit): %30 – %60

MS Engelli Raporu için Gerekli Belgeler

Sağlık kuruluna sunulması gereken belgeler şu şekildedir:

T.C. kimlik belgesi (nüfus cüzdanı veya kimlik kartı)
MS tanı belgeleri ve ilk atak epikrizi
Son 6 – 12 aylık atak ve tedavi takip raporları
Kraniyal MR raporu (T1, T2, FLAIR, kontrastlı sekanslar)
Servikal ve torakal spinal MR raporu
Karşılaştırmalı önceki MR görüntüleri (progresyon değerlendirmesi için)
Beyin omurilik sıvısı (BOS) analiz sonuçları – oligoklonal band, IgG indeks
Uyarılmış potansiyeller (VEP, SEP, BAEP) raporları
Optik koherens tomografi (OCT) raporu
Anti-AQP4 ve anti-MOG antikor sonuçları (yapıldıysa)
EDSS skorlama belgesi (son nöroloji muayenesinden)
Fonksiyonel Sistem Skorları (FSS) ölçümü
Kullanılan hastalık modifiye edici tedavi (DMT) raporları
Steroid pulse tedavi öyküsü (atak dönemlerinde)
Nöropsikolojik test sonuçları (MMSE, SDMT, BICAMS)
Ürodinamik inceleme raporu (nörojen mesane değerlendirmesi)
Görme keskinliği, görme alanı ve renkli görme testleri
Yürüme testi (T25FW – Timed 25-Foot Walk, 6 dakika yürüme testi)
El becerisi testi (9-Hole Peg Test)
Nöroloji uzmanı muayene raporu
Göz hastalıkları uzmanı muayene raporu (optik nörit varsa)
Üroloji uzmanı raporu (nörojen mesane varsa)
Psikiyatri uzmanı raporu (depresyon, kognitif bozukluk varsa)
Fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı raporu
Kullanılan yardımcı cihazlar (baston, koltuk değneği, tekerlekli sandalye, walker)
e-Nabız sağlık geçmişi çıktısı

MS Engelli Raporu Alma Süreci 2026

MS hastasının rapor başvurusunda izlemesi gereken adımlar şu şekildedir:

1. Adım – MHRS Randevusu: MS hastası, MHRS uygulaması, web sitesi veya Alo 182 üzerinden Erişkinler İçin Sağlık Kurulu Raporu (ESKR) tipinde randevu almaktadır. Öncelik MS polikliniği/kliniği bulunan hastane veya en yakın yetkili hastane olmalıdır.

2. Adım – Yetkili Hastane Seçimi: Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş devlet, üniversite veya eğitim araştırma hastanesi tercih edilmelidir. MS merkezleri olan hastaneler (Türk Nöroloji Derneği MS Çalışma Grubu üyesi merkezler) EDSS ölçümü ve DMT tedavisi konusunda daha deneyimlidir. Özel hastanelerin büyük çoğunluğu engelli sağlık kurulu raporu düzenleme yetkisine sahip değildir.

3. Adım – Belgelerin Hazırlanması: MR görüntüleri, BOS analizi, EDSS skorlaması, atak öyküsü ve DMT tedavi belgeleri tam olarak hazırlanmalıdır. Hasta geçmişte çekilmiş tüm MR CD'lerini yanında bulundurmalıdır.

4. Adım – Sağlık Kurulu Başvuru Formunun Doldurulması: Hastane engelli sağlık kurulu birimine başvurulmakta ve başvuru formu doldurulmaktadır. ÖTV indirimli araç ve özel tertibatlı araç kullanabilir ibaresi talebi bu aşamada belirtilmelidir.

5. Adım – Branş Muayeneleri: Hasta öncelikli olarak nöroloji hekimine yönlendirilmektedir. Ardından göz hastalıkları (optik nörit için), üroloji (nörojen mesane için), fiziksel tıp ve rehabilitasyon (yürüme ve spastisite değerlendirmesi için), psikiyatri (depresyon ve kognitif bozukluk için) ve gerektiğinde kulak burun boğaz (disfaji için) branşlarına sevk yapılmaktadır.

6. Adım – Ek Tetkiklerin Yapılması: Hekimler gerekli gördüğü kraniyal ve spinal MR, uyarılmış potansiyeller, OCT, ürodinamik inceleme, nöropsikolojik testler ve laboratuvar tetkiklerini istemektedir.

7. Adım – Her Branşın Oran Girişi: Her hekim kendi branşına ait engel oranını e-Rapor sistemine girmektedir. Nöroloji hekimi EDSS skorunu temel oran belirleyici olarak kullanmaktadır.

8. Adım – Sağlık Kurulu Değerlendirmesi: Yedi üyeden oluşan sağlık kurulu, tüm oranları Balthazard formülü ile birleştirerek nihai oranı belirlemektedir.

9. Adım – Raporun Teslimi: 15 iş günü içinde değerlendirme tamamlanmakta, sonuç e-Devlet üzerinden görülebilmekte ve fiziksel rapor hastaya teslim edilmektedir.

MS Hastasının Yararlanabileceği Haklar

MS hastası, %40 ve üzeri engelli raporu ile geniş haklardan yararlanabilmektedir.

Rapor Oranına Göre Sağlanan Haklar

Oran Aralığı	Sağlanan Haklar
%40 – %49	Gelir vergisi indirimi (3. derece), EKPSS ile memurluk hakkı
%50 – %59	Gelir vergisi indirimi (2. derece), erken emeklilik olanakları
%60 – %69	Gelir vergisi indirimi (1. derece), genişletilmiş sosyal haklar
%70 – %89	Evde bakım yardımı, engelli aylığı, ücretsiz toplu taşıma
%90 ve üzeri	ÖTV muafiyetli araç, bakım maaşı, tam bağımlı statüsü

MS Hastasına Özel Sağlanan Haklar

Ücretsiz Hastalık Modifiye Edici Tedavi (DMT): SGK, MS hastasının kullandığı birinci basamak DMT ilaçlarını (interferon beta-1a, interferon beta-1b, peginterferon, glatiramer asetat, teriflunomid, dimetil fumarat) endikasyon koşullarında tam olarak karşılamaktadır.

İkinci Basamak MS Tedavilerinin Karşılanması: Aktif ve agresif RRMS hastasında kullanılan natalizumab (Tysabri), fingolimod (Gilenya), ocrelizumab (Ocrevus), kladribin (Mavenclad), ofatumumab (Kesimpta) ve siponimod (Mayzent) ilaçları SGK endikasyon koşullarında karşılanmaktadır. Ocrelizumab, ayrıca PPMS endikasyonunda da onaylı ilk ilaçtır.

Ücretsiz Atak Tedavisi (Pulse Steroid): MS atağında uygulanan yüksek doz intravenöz metilprednizolon tedavisi ve sonrasında oral steroid tedavisi SGK tarafından karşılanmaktadır.

Plazmaferez ve İVİG Tedavisi: Steroid tedavisine yanıt vermeyen ağır atakta uygulanan plazmaferez ve intravenöz immünoglobulin (İVİG) tedavisi SGK kapsamındadır.

Ücretsiz MR Takibi: MS hastasının 6-12 ay aralıklarla yapılan kraniyal ve spinal MR takip tetkikleri SGK tarafından karşılanmaktadır.

Semptomatik Tedavilerin Karşılanması: MS semptomlarına yönelik kullanılan fampridin (Fampyra) (yürüme hızını artırıcı), baklofen, tizanidin, botulinum toksini (spastisite için), oksibutinin, tolterodin (nörojen mesane için) ilaçları SGK kapsamındadır.

Ücretsiz Yardımcı Cihazlar: MS hastasına gerekli olan manuel ve akülü tekerlekli sandalye, walker, koltuk değneği, baston, AFO ortez (ayak bileği ortezi), hasta yatağı, hava yatağı ve temiz aralıklı kateter (TAK) SGK tarafından karşılanmaktadır.

Ücretsiz Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon: MS hastasının ihtiyaç duyduğu fizik tedavi, uğraşı terapisi (ergoterapi), konuşma terapisi ve nörorehabilitasyon hizmetleri SGK kapsamında sunulmaktadır.

Malulen Emeklilik: SGK Sağlık Kurulu tarafından çalışma gücünün en az %60'ı kaybedilmiş, 10 yıl sigortalılık süresini ve 1800 gün prim ödemesini tamamlamış MS hastası malulen emekli olabilmektedir. EDSS 6 ve üzeri MS hastası malulen emeklilik değerlendirmesinde öncelikli olarak ele alınmaktadır.

Vazife Malulü Aylığı: Görevi sırasında MS tanısı konulan memur/asker, ilgili yönetmelikler çerçevesinde vazife malulü kapsamında değerlendirilebilmektedir.

Gelir Vergisi İndirimi: Çalışan MS hastasının maaşından kesilen gelir vergisinden %40 ve üzeri raporla indirim yapılmaktadır. İndirim dereceleri: %40 – %59 için 3. derece, %60 – %79 için 2. derece, %80 – %100 için 1. derece.

ÖTV Muafiyetli Araç: %90 ve üzeri raporlu MS hastası ÖTV ödemeden araç alabilmektedir. %40 – %89 arası raporlu MS hastası ise raporunda 'özel tertibatlı araç kullanabilir' ibaresi bulunduğunda (özellikle spastik paraparezi veya alt ekstremite güç kaybı varsa) ÖTV indiriminden yararlanabilmektedir.

Ücretsiz Toplu Taşıma: %40 ve üzeri raporlu MS hastası ve refakatçisi belediye otobüsleri, metro, tramvay, TCDD ve THY'de ücretsiz veya indirimli seyahat hakkından yararlanmaktadır.

Evde Bakım Yardımı: Ağır seyirli MS hastası (EDSS 7 ve üzeri, tekerlekli sandalyeye/yatağa bağımlı, ağır kognitif bozukluk) yakınlarına aylık evde bakım yardımı ödenmektedir.

Engelli Aylığı (2022 Sayılı Kanun): Geliri belirli sınırın altında kalan %40 ve üzeri raporlu MS hastasına aylık bağlanmaktadır.

EKPSS ile Memurluk: Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı ile devlet memurluğu hakkı sağlanmaktadır.

Ağır İş, Sıcak Ortam ve Gece Vardiyasından Muafiyet: MS hastası çalışan; ağır kaldırma, gece vardiyası, düzensiz mesai, uzun süreli ayakta çalışma ve sıcak ortamda çalışma gerektiren işlerden muaf tutulabilmektedir. Uhthoff fenomeni nedeniyle sıcak ortam muafiyeti MS hastası için özellikle kritiktir.

Klimatize Çalışma Ortamı Hakkı: İşveren, MS hastası çalışanı için Uhthoff fenomenini önlemek amacıyla klimatize/serin çalışma ortamı sağlamakla yükümlüdür.

Yer Değiştirme (Tayin) Hakkı: Memur olan MS hastası, MS merkezi bulunan şehre veya iklim koşulları açısından uygun (aşırı sıcak olmayan) bölgeye tayin talep edebilmektedir.

Esnek Çalışma ve Uzaktan Çalışma Hakkı: MS hastası çalışan, MS yorgunluğu (fatigue) ve atak dönemleri nedeniyle esnek çalışma saatleri ve uzaktan çalışma düzenlemesi talep edebilmektedir.

Gebelik ve Doğum Hakları: Kadın MS hastası, gebelik döneminde MS'in genellikle stabilleştiği ancak doğum sonrası atak riskinin arttığı göz önünde bulundurularak özel gebelik takibi ve erken doğum sonrası DMT yeniden başlanması desteği alabilmektedir.

Öğrenci Hakları: MS tanılı öğrenciye üniversite giriş sınavlarında (YKS) ve okul içi sınavlarda ek süre, ayrı sınav salonu, klimatize ortam ve sık dinlenme molası hakkı tanınmaktadır.

Askerlik Muafiyeti: Erkek MS hastası, TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği kapsamında MS tanısı belgelendiğinde askerlik hizmetinden muaf tutulmaktadır.

MHRS Öncelikli Randevu: Ağır seyirli MS hastası, Sağlık Bakanlığı MHRS sistemi üzerinden öncelikli randevu alabilmektedir.

Sosyal Yardımlaşma Vakfı Destekleri: İl ve ilçe sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarından ilaç, cihaz ve maddi destek alınabilmektedir.

MS Dernek ve Vakıf Destekleri: Türkiye MS Vakfı ve Türkiye MS Derneği üzerinden psikososyal destek, hasta okulları, danışmanlık hizmeti ve maddi destek programlarından yararlanılabilmektedir.

MS Engelli Raporu Kaç Yıl Geçerlidir?

Sağlık kurulu, MS hastasına durumuna göre süreli veya süresiz rapor düzenlemektedir. Rapor süreleri şu şekildedir:

Klinik izole sendrom (KİS): 1 – 2 yıllık süreli rapor
Erken RRMS (EDSS ≤ 2): 2 – 3 yıllık süreli rapor
Aktif RRMS (EDSS 2,5 – 4): 2 – 5 yıllık süreli rapor
Sekonder progresif MS (SPMS): 5 yıllık veya süresiz rapor
Primer progresif MS (PPMS): 5 yıllık veya süresiz rapor
EDSS 6 ve üzeri MS hastası: Süresiz rapor
Kalıcı kuadriparezi/paraparezi gelişen hasta: Süresiz rapor
Bilateral kalıcı optik nörit sekeli: Süresiz rapor
Ağır kognitif bozukluk gelişen MS hastası: Süresiz rapor
Fulminant MS (Marburg varyantı): Süresiz rapor
Trakeostomili/gastrostomili MS hastası: Süresiz rapor
Kalıcı sfinkter tutulumu (kalıcı kateter): Süresiz rapor

Süreli raporun bitiş tarihinden 6 ay önce yenileme başvurusu yapılabilmektedir. Yeni atak, EDSS progresyonu, MR aktivitesi veya yeni nörolojik defisit gelişmesi durumunda rapor süresi beklenmeden yeniden değerlendirme talep edilebilmektedir. Etkili DMT tedavisi ile hastalığı stabilize olan RRMS hastasının oranı yeniden değerlendirmede kısmen değişebilmekte, ancak kalıcı defisitler geri dönmediği için genellikle raporlar korunmaktadır.

MS Engelli Raporu Muayenesinde Nelere Bakılır?

Sağlık kurulu muayenesinde nöroloji ve diğer branş hekimleri şu değerlendirmeleri yapmaktadır:

McDonald 2017 kriterlerine göre MS tanısının doğrulanması
MS klinik tipinin (RRMS, SPMS, PPMS) belirlenmesi
Ayrıntılı atak öyküsü ve son 1-2 yıllık atak sıklığı
EDSS skorunun hesaplanması
Fonksiyonel Sistem Skorlarının (FSS) ölçülmesi (piramidal, serebellar, beyin sapı, duyusal, sfinkter, görsel, mental)
Kraniyal ve spinal MR ile plak yükü ve aktivite değerlendirmesi
Gadolinyum tutulumu ile aktif lezyon varlığının araştırılması
BOS oligoklonal band ve IgG indeks değerlendirmesi
Kullanılan DMT tedavisi ve yanıtın değerlendirilmesi
Motor sistem muayenesi (kas gücü, tonus, refleks, spastisite)
Serebellar muayene (parmak-burun, diz-topuk, tandem yürüyüş)
Yürüme testleri (T25FW, 6 dakika yürüme testi)
El becerisi testi (9-Hole Peg Test)
Duyu muayenesi (yüzeyel, derin duyu, propriosepsiyon)
Lhermitte belirtisi araştırılması
Kraniyal sinir muayenesi (özellikle görme ve göz hareketleri)
Optik nörit sekeli değerlendirmesi (görme keskinliği, renkli görme, görme alanı)
İnternükleer oftalmopleji ve nistagmus araştırılması
Ürodinamik inceleme ile nörojen mesane değerlendirmesi
Nöropsikolojik testler ile kognitif fonksiyon ölçümü (SDMT, PASAT, BICAMS)
MS yorgunluğu (Fatigue Severity Scale – FSS) ölçümü
Depresyon ve psödobulber affekt değerlendirmesi (BDI, CNS-LS)
Disfaji ve dizartri muayenesi
Cinsel işlev bozukluğu değerlendirmesi
Uhthoff fenomeni ve ısıya duyarlılık öyküsü
Kullanılan yardımcı cihazların değerlendirilmesi (baston, koltuk değneği, walker, tekerlekli sandalye)
Genel performans durumu ve günlük yaşam aktiviteleri (ADL, IADL) skorlaması