İltihaplı Romatizma Engelli Raporu 2026: Oran, Süreç, Haklar

İltihaplı romatizmal hastalıklar (İnflamatuar romatizmal hastalıklar), bağışıklık sisteminin yanlış çalışması sonucu eklem, bağ dokusu, kas, tendon ve iç organlarda kronik inflamasyona yol açan; ilerleyici eklem hasarı, deformite, fonksiyon kaybı ve sistemik tutulumla seyreden otoimmün ve otoinflamatuar hastalıklar grubudur. Sağlık kurulu, iltihaplı romatizma hastası için düzenlediği engelli raporunda; romatizmal hastalığın tipini (romatoid artrit, ankilozan spondilit, psoriatik artrit, SLE, Sjögren sendromu, sistemik skleroz, vaskülit), hastalık süresini, aktif eklem sayısını, sabah tutukluğu süresini, radyolojik hasar derecesini, sistemik organ tutulumunu, tedaviye yanıtı, biyolojik ajan kullanımını, günlük yaşam aktivitelerindeki kısıtlılığı ve eşlik eden hastalıkları birlikte değerlendirmektedir.

Bu rehber; iltihaplı romatizma hastasının engelli raporu alıp alamayacağını, hastalık tipine göre rapor oranlarını, sağlanan hakları ve 2026 yılı güncel mevzuatına göre başvuru sürecini kapsamlı biçimde açıklamaktadır.

İltihaplı Romatizma Nedir?

İltihaplı romatizmal hastalıklar (İnflamatuar Romatizmalar), bağışıklık sisteminin genetik yatkınlık, çevresel tetikleyiciler (enfeksiyon, sigara, stres), hormonal faktörler ve mikrobiyom değişikliklerinin etkisiyle kendi dokularına karşı yanlış tepki vermesi sonucu ortaya çıkan; sinovyum, entez, tendon kılıfları, kartilaj, kemik ve iç organlarda kronik inflamasyon oluşturan kronik hastalıklardır. İltihaplı romatizmal hastalıklar dejeneratif (mekanik) romatizmalardan farklı olarak sistemik seyir gösterir ve organ hasarına yol açar. İltihaplı romatizmal hastalıklar başlıca şu gruplara ayrılmaktadır:

• Romatoid artrit (RA) – simetrik küçük eklem tutulumu, sinovyumda kronik inflamasyon ile karakterize en sık iltihaplı eklem hastalığı

• Ankilozan spondilit (AS) – aksiyel iskelet (sakroiliak eklem, omurga) tutulumu ile seyreden spondiloartrit

• Psoriatik artrit (PsA) – sedef hastalığına eşlik eden inflamatuar artrit

• Reaktif artrit (Reiter sendromu) – gastrointestinal veya ürogenital enfeksiyon sonrası gelişen artrit

• Enteropatik artrit – Crohn hastalığı ve ülseratif kolite eşlik eden artrit

• Juvenil idiyopatik artrit (JİA) – 16 yaş altında başlayan iltihaplı artrit grubu

• Sistemik lupus eritematozus (SLE) – çok organ tutulumu ile seyreden bağ dokusu hastalığı

• Sjögren sendromu – ekzokrin bezlerin (tükürük, gözyaşı bezleri) tutulumu ile seyreden otoimmün hastalık

• Sistemik skleroz (skleroderma) – deri ve iç organ fibrozisi ile karakterize bağ dokusu hastalığı

• Polimiyozit ve dermatomiyozit – kas ve deri tutulumu ile seyreden inflamatuar miyopatiler

• Miks bağ dokusu hastalığı (MCTD) – SLE, skleroderma ve polimiyozit özelliklerinin karışımı

• Vaskülitler – damar duvarında inflamasyonla seyreden hastalıklar (Behçet, dev hücreli arterit, Takayasu, ANCA ilişkili vaskülitler, poliarteritis nodosa)

• Behçet hastalığı – oral aft, genital ülser, üveit ve sistemik tutulumla seyreden vaskülit

• Ailevi Akdeniz Ateşi (FMF) – tekrarlayan ateş ve serozit atakları ile seyreden otoinflamatuar hastalık

• Polimiyaljia romatika (PMR) – yaşlılarda omuz-kalça kuşağında ağrı ve tutukluk ile seyreden inflamatuar hastalık

• Gut artriti (kronik topüslü gut) – ürik asit birikimine bağlı inflamatuar artrit

Sağlık kurulu, iltihaplı romatizma değerlendirmesinde şu ölçüm ve klinik bulguları temel almaktadır:

• DAS28 (Disease Activity Score 28) – RA hastalık aktivite skoru

• BASDAI (Bath Ankilozan Spondilit Hastalık Aktivite İndeksi) – AS aktivite ölçümü

• BASFI (Bath Ankilozan Spondilit Fonksiyonel İndeksi)

• PASI (Psoriasis Alan Şiddet İndeksi) – PsA için deri tutulum ölçümü

• SLEDAI (SLE Hastalık Aktivite İndeksi)

• HAQ (Sağlık Değerlendirme Anketi) – fonksiyonel değerlendirme

• Sedimantasyon (ESR) ve C-reaktif protein (CRP) düzeyleri

• Romatoid faktör (RF) ve anti-CCP antikoru

• ANA (Antinükleer antikor), anti-dsDNA, anti-Sm, anti-Ro/SSA, anti-La/SSB

• HLA-B27 doku tiplemesi (spondiloartritler için)

• ANCA (Antinötrofil sitoplazmik antikor) – vaskülitler için

• Anti-Scl-70 ve antisentromer (skleroderma için)

• Anti-Jo1 ve anti-Mi2 (miyozitler için)

• Ürik asit düzeyi (gut için)

• Radyografik değerlendirme (el-ayak grafisi, sakroiliak grafi)

• Eklem ultrasonografisi (Power Doppler ile sinovit değerlendirmesi)

• MR (erken sakroiliit ve sinovit için)

• Kapiller mikroskopi (skleroderma için)

• Tükürük bezi biyopsisi (Sjögren için)

İltihaplı Romatizma Hastası Engelli Raporu Alabilir mi?

İltihaplı romatizma hastası, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik kapsamında engelli raporu alma hakkına sahiptir. Sağlık kurulu, iltihaplı romatizma hastasına verilecek oranı; hastalığın tipine, süresine, aktif inflamasyon düzeyine, eklem hasarının derecesine, sistemik organ tutulumuna, tedaviye yanıta, biyolojik ajan kullanımına, günlük yaşam aktivitelerindeki kısıtlılığa ve eşlik eden hastalıklara göre belirlemektedir.

Sağlık kurulunun iltihaplı romatizma rapor değerlendirmesinde dikkate aldığı temel faktörler şunlardır:

• Romatizmal hastalık tipi (RA, AS, PsA, SLE, skleroderma, vaskülit)

• Hastalık süresi (yıl olarak)

• Aktif eklem sayısı (şiş ve hassas eklem sayımı)

• Sabah tutukluğu süresi (dakika/saat)

• DAS28, BASDAI, SLEDAI aktivite skorları

• HAQ fonksiyonel bozukluk skoru

• Sedimantasyon (ESR) ve CRP düzeyleri

• Radyografik hasar derecesi (Sharp, mSASSS skorları)

• Eklem deformiteleri (ulnar deviasyon, boutonniere, kuğu boynu, ankiloz)

• Omurga hareket kısıtlılığı (Schober testi, oksiput-duvar mesafesi)

• Sistemik organ tutulumu (böbrek, akciğer, kalp, göz, sinir sistemi)

• İnterstisyel akciğer hastalığı (İAH) varlığı

• Pulmoner arteriyel hipertansiyon (PAH) varlığı

• Lupus nefriti ve böbrek yetmezliği

• Vaskülit tutulumu (santral sinir sistemi, böbrek, akciğer)

• Sikka sendromu (kuru göz, kuru ağız) şiddeti

• Ekstremite Raynaud fenomeni ve iskemik komplikasyonlar

• Kullanılan tedaviye yanıt (DMARD, biyolojik ajan)

• Biyolojik ajan kullanımı (TNF inhibitörleri, IL-6, IL-17, IL-23, JAK inhibitörleri)

• Kronik glukokortikoid kullanımı ve komplikasyonları

• Günlük yaşam aktivitelerinde bağımsızlık kaybı

• Yürüme mesafesi ve merdiven çıkma kapasitesi

• El kavrama gücü ve ince motor beceri kaybı

• Kronik ağrı düzeyi

• Yorgunluk (fatigue) derecesi

• Depresyon ve anksiyete komorbiditesi

İltihaplı Romatizma Engelli Rapor Oranları 2026

Genel İltihaplı Romatizma Rapor Oranları

Sağlık kurulu, iltihaplı romatizmaya eşlik eden sistemik hastalıkları ayrı ayrı değerlendirmekte ve ilgili oranları Balthazard formülü ile ana romatizma oranına eklemektedir.

Romatizmal Hastalık Tipine Göre Rapor Oranları

Romatoid Artrit (RA) Rapor Oranı

Romatoid artrit (RA), sinovyumda kronik inflamasyon sonucu ilerleyici eklem hasarı ve deformiteye yol açan; simetrik, küçük eklem tutulumu ile karakterize (özellikle metakarpofalangeal, proksimal interfalangeal ve metatarsofalangeal eklemler) sistemik otoimmün hastalıktır. RA hastası genellikle sabah 1 saatten uzun süren tutukluk yaşamakta ve tedavisiz bırakıldığında ciddi eklem yıkımı gelişmektedir. Romatoid artritte rapor oranları:

• Erken evre RA (DAS28 <3.2, minimal hasar): %20 – %30

• Orta aktivite RA (DAS28 3.2-5.1): %30 – %50

• Yüksek aktivite RA (DAS28 >5.1, kontrolsüz): %50 – %70

• RA + el deformiteleri (ulnar deviasyon, boutonniere, kuğu boynu): %50 – %70

• RA + kalça-diz protezi ihtiyacı: %60 – %80

• Erozif seropozitif RA (RF, anti-CCP pozitif, radyolojik erozyon): %50 – %80

• RA + interstisyel akciğer hastalığı: %70 – %90

• RA + Felty sendromu (splenomegali, nötropeni): %60 – %80

• RA + sekonder amiloidoz: %70 – %90

• Tekerlekli sandalye bağımlı RA: %80 – %100

Ankilozan Spondilit (AS) Rapor Oranı

Ankilozan spondilit (AS), sakroiliak eklem ve omurgayı etkileyen; entezitis, spondilodiskit ve zamanla omurga füzyonuna (bambu omurga) yol açan; HLA-B27 ile güçlü ilişki gösteren spondiloartrit tipidir. AS hastası kronik bel ağrısı, sabah tutukluğu, kifoz ve göğüs ekspansiyonunda azalma yaşamaktadır. Ankilozan spondilitte rapor oranları:

• Erken evre AS (radyografik değişiklik yok, MR pozitif): %20 – %30

• Orta evre AS (sakroiliit + sınırlı omurga tutulumu): %30 – %50

• İleri evre AS (bambu omurga, füzyon): %50 – %70

• AS + kalça artriti (koksitis): %60 – %80

• AS + ağır torakolomber kifoz: %70 – %80

• AS + üveit tekrarlayıcı: Ek %10 – %20

• AS + kardiyak tutulum (aort yetmezliği, ileti bozukluğu): Ek %20 – %30

• AS + apikal pulmoner fibrozis: Ek %20 – %30

• AS + kauda ekuina sendromu: %70 – %90

Psoriatik Artrit (PsA) Rapor Oranı

Psoriatik artrit (PsA), psoriasis (sedef hastalığına) eşlik eden inflamatuar artrit tipidir. PsA hastasında periferik oligo/poliartrit, aksiyel tutulum, entezit, daktilit ("sosis parmak") ve tırnak değişiklikleri görülmektedir. Psoriatik artritte rapor oranları:

• Hafif PsA (oligoartriküler form, düşük PASI): %20 – %30

• Orta şiddet PsA + orta düzey psoriasis: %30 – %50

• Ağır PsA + yaygın psoriasis (PASI >10): %50 – %70

• PsA + aksiyel tutulum (spondilit): %50 – %70

• Artritis mutilans (destrüktif form): %70 – %90

• PsA + daktilit + entezit yaygın: %50 – %70

Sistemik Lupus Eritematozus (SLE) Rapor Oranı

Sistemik lupus eritematozus (SLE), çok sayıda organ ve sistemi etkileyen; anti-dsDNA ve anti-Sm antikorları ile karakterize otoimmün bağ dokusu hastalığıdır. SLE hastası malar döküntü, artrit, serozit, nefrit, hematolojik anomali, nörolojik tutulum ve sitopeni ile başvurabilmektedir. SLE'de rapor oranları:

• Hafif SLE (deri + eklem tutulumu, organ tutulumsuz): %30 – %50

• Lupus nefriti Sınıf I-II: %40 – %60

• Lupus nefriti Sınıf III-IV (proliferatif): %60 – %80

• Son dönem böbrek yetmezliği (SLE bağlı diyaliz): %80 – %100

• SLE + santral sinir sistemi tutulumu (nöropsikiyatrik lupus): %70 – %90

• SLE + antifosfolipid sendromu + tromboz: %60 – %80

• SLE + kardiyak tutulum (perikardit, miyokardit, Libman-Sacks): %60 – %80

• SLE + pulmoner tutulum (İAH, PAH, alveolar hemoraji): %70 – %90

• SLE + hematolojik anomali (otoimmün hemolitik anemi, trombositopeni): Ek %20 – %30

Sistemik Skleroz (Skleroderma) Rapor Oranı

Sistemik skleroz (skleroderma), deri ve iç organlarda progresif fibrozis ile karakterize; vasküler disfonksiyon, otoimmün aktivasyon ve aşırı kollajen birikimi sonucu gelişen bağ dokusu hastalığıdır. Skleroderma başlıca sınırlı kütanöz sistemik skleroz (lcSSc) ve diffüz kütanöz sistemik skleroz (dcSSc) olarak ikiye ayrılmaktadır. Sistemik sklerozda rapor oranları:

• Sınırlı kütanöz form (CREST sendromu): %40 – %60

• Diffüz kütanöz form (yaygın deri tutulumu): %50 – %70

• Skleroderma + interstisyel akciğer hastalığı: %70 – %90

• Skleroderma + pulmoner arteriyel hipertansiyon: %80 – %100

• Skleroderma + skleroderma renal kriz: %80 – %100

• Skleroderma + kardiyak fibrozis: %70 – %90

• Skleroderma + Raynaud + dijital ülser + amputasyon: %60 – %90

• Skleroderma + özofagus dismotilite + malnütrisyon: Ek %20 – %30

Vaskülitler ve Behçet Hastalığı Rapor Oranı

Vaskülitler, damar duvarında inflamasyon sonucu iskemi ve organ hasarına yol açan hastalıklar grubudur. Behçet hastalığı ise oral aftlar, genital ülserler, üveit, deri lezyonları ve sistemik damar tutulumu ile seyreden Türkiye'de sık görülen vaskülittir. Vaskülitlerde rapor oranları:

• Behçet hastalığı (mukokütanöz form): %20 – %40

• Behçet + tekrarlayan üveit + göz tutulumu: %50 – %70

• Behçet + görme kaybı: %60 – %90

• Behçet + vasküler tutulum (venöz tromboz, arteriyel anevrizma): %60 – %80

• Nöro-Behçet (santral sinir sistemi tutulumu): %70 – %90

• Granülomatöz polianjiit (GPA, Wegener): %60 – %90

• Mikroskopik polianjiit (MPA): %60 – %90

• Eozinofilik granülomatöz polianjiit (EGPA, Churg-Strauss): %60 – %90

• Poliarteritis nodosa (PAN): %60 – %90

• Dev hücreli arterit (temporal arterit): %40 – %70

• Takayasu arteriti + büyük damar tutulumu: %60 – %80

• IgA vasküliti (Henoch-Schönlein) + böbrek tutulumu: %40 – %70

Sjögren Sendromu Rapor Oranı

Sjögren sendromu, ekzokrin bezlerin (özellikle tükürük ve gözyaşı bezleri) tutulumu ile karakterize; kuru ağız (kserostomi) ve kuru göz (kseroftalmi) ile seyreden otoimmün hastalıktır. Sjögren sendromu birincil (primer) veya diğer otoimmün hastalıklara (RA, SLE) sekonder olabilmektedir. Sjögren sendromunda rapor oranları:

• Primer Sjögren (sadece sikka bulguları): %30 – %50

• Sjögren + eklem tutulumu: %40 – %60

• Sjögren + sistemik tutulum (böbrek, akciğer, sinir sistemi): %50 – %70

• Sjögren + lenfoma gelişimi: %70 – %90

İnflamatuar Miyopatiler (Polimiyozit, Dermatomiyozit) Rapor Oranı

Polimiyozit ve dermatomiyozit, proksimal kas güçsüzlüğü, kas enzim yüksekliği (CK, aldolaz) ve inflamatuar kas biyopsisi ile karakterize otoimmün miyopatilerdir. Dermatomiyozitte ek olarak karakteristik deri döküntüleri (heliotrop döküntü, Gottron papülleri) görülmektedir. İnflamatuar miyopatilerde rapor oranları:

• Aktif polimiyozit / dermatomiyozit: %60 – %80

• Kronik miyopati + kalıcı kas güçsüzlüğü: %50 – %70

• İnflamatuar miyopati + interstisyel akciğer hastalığı: %70 – %90

• Antisentetaz sendromu: %70 – %90

• İnklüzyon cisimcikli miyozit (IBM): %60 – %80

• Miyopati + disfaji + aspirasyon: %70 – %90

• Miyopati + malignite ilişkili form: Ek malignite oranı

Ailevi Akdeniz Ateşi (FMF) Rapor Oranı

Ailevi Akdeniz Ateşi (FMF), MEFV geni mutasyonuna bağlı; tekrarlayan ateş, karın ağrısı (peritonit), göğüs ağrısı (plörit) ve eklem ağrısı (artrit) atakları ile seyreden otoinflamatuar hastalıktır. Kolşisin tedavisi altında kontrol altına alınabilmektedir. FMF'de rapor oranları:

• Kontrollü FMF (kolşisine yanıtlı): %20 – %30

• Kolşisin dirençli FMF: %40 – %60

• FMF + AA amiloidoz + böbrek tutulumu: %70 – %90

• FMF + son dönem böbrek yetmezliği: %80 – %100

İltihaplı Romatizmanın Eşlik Eden Bozuklukları ve Rapor Etkisi

Sağlık kurulu, iltihaplı romatizmaya eşlik eden sistemik hastalıkları ayrı bir engel oranı olarak değerlendirmekte ve Balthazard formülü ile ana romatizma oranına eklemektedir.

İltihaplı Romatizma + Akciğer Tutulumu

İltihaplı romatizmal hastalıklarda akciğer tutulumu prognozu ciddi biçimde etkileyen bir komplikasyondur:

• Romatizma + interstisyel akciğer hastalığı (İAH): Ek %30 – %60

• Romatizma + pulmoner arteriyel hipertansiyon: Ek %40 – %60

• Romatizma + kronik solunum yetmezliği: Ek %40 – %70

• Romatizma + plevral efüzyon (tekrarlayan): Ek %20 – %30

İltihaplı Romatizma + Böbrek Tutulumu

Lupus nefriti, ANCA ilişkili vaskülit ve amiloidoz iltihaplı romatizmaların en ciddi böbrek komplikasyonlarıdır:

• Romatizma + kronik böbrek hastalığı (evre 3-4): Ek %30 – %60

• Romatizma + son dönem böbrek yetmezliği (diyaliz): Ek %60 – %80

• Romatizma + böbrek nakli sonrası: Ek %40 – %60

İltihaplı Romatizma + Göz Tutulumu

Spondiloartritler, Behçet ve juvenil idiyopatik artritte göz tutulumu yaygındır:

• Romatizma + tekrarlayan üveit: Ek %10 – %30

• Romatizma + skleritis + kornea komplikasyonları: Ek %20 – %40

• Romatizma + görme kaybı: Ek %30 – %90

İltihaplı Romatizma + Kardiyak Tutulum

İltihaplı romatizmalar aterosklerozu hızlandırmakta ve doğrudan kardiyak tutuluma yol açabilmektedir:

• Romatizma + koroner arter hastalığı: Ek %30 – %50

• Romatizma + perikardit / miyokardit: Ek %20 – %40

• Romatizma + kalp kapak hastalığı: Ek %30 – %50

• Romatizma + ileti bozukluğu (AS bağlı): Ek %20 – %30

İltihaplı Romatizma + Osteoporoz ve Kırıklar

Kronik inflamasyon ve uzun süreli glukokortikoid kullanımı osteoporoza yol açmaktadır:

• Romatizma + steroide bağlı osteoporoz: Ek %10 – %30

• Romatizma + vertebral kompresyon kırığı: Ek %20 – %40

• Romatizma + kalça kırığı sonrası fonksiyon kaybı: Ek %30 – %50

İltihaplı Romatizma + Depresyon ve Yorgunluk

Kronik ağrı, fonksiyon kaybı ve inflamatuar mediatörler depresyon ve fibromiyaljiye yol açmaktadır:

• Romatizma + majör depresyon: Ek %20 – %30

• Romatizma + sekonder fibromiyalji: Ek %10 – %20

• Romatizma + kronik yorgunluk sendromu: Ek %10 – %20

İltihaplı Romatizma Engelli Raporu için Gerekli Belgeler

Sağlık kuruluna sunulması gereken belgeler şu şekildedir:

• T.C. kimlik belgesi (nüfus cüzdanı veya kimlik kartı)

• Detaylı romatoloji uzmanı muayene raporu

• İç hastalıkları / fizik tedavi uzmanı raporu (varsa)

• Hastalık tanı ve seyir raporu (başlangıçtan itibaren tüm dönem)

• DAS28, BASDAI, BASFI, SLEDAI aktivite skor değerlendirmeleri

• HAQ (Sağlık Değerlendirme Anketi) skoru

• Sedimantasyon (ESR) ve CRP düzeyleri (son 3-6 aylık takip)

• Romatoid faktör (RF) ve anti-CCP antikoru sonuçları

• ANA, anti-dsDNA, anti-Sm, anti-Ro/SSA, anti-La/SSB sonuçları

• HLA-B27 doku tiplemesi (spondiloartritler için)

• ANCA (c-ANCA, p-ANCA) sonuçları (vaskülitler için)

• Anti-Scl-70, antisentromer, anti-Jo1 (skleroderma ve miyozit için)

• Kompleman düzeyleri (C3, C4)

• Ürik asit düzeyi (gut için)

• El-ayak grafileri (RA için)

• Sakroiliak eklem grafileri ve MR (AS için)

• Omurga grafileri (bambu omurga değerlendirmesi için)

• Eklem MR ve ultrasonografi raporları

• Toraks yüksek çözünürlüklü BT (interstisyel akciğer hastalığı için)

• Solunum fonksiyon testi ve DLCO ölçümü

• Ekokardiyografi (pulmoner hipertansiyon değerlendirmesi için)

• 24 saatlik idrarda protein (lupus nefriti için)

• Kreatinin ve eGFR değerleri

• Kapiller mikroskopi (skleroderma için)

• Tükürük bezi biyopsisi ve Schirmer testi (Sjögren için)

• Kas biyopsisi ve EMG raporları (miyozitler için)

• Kas enzimleri (CK, aldolaz, LDH)

• Göz muayenesi ve fundus muayenesi (üveit için)

• MEFV geni mutasyon analizi (FMF için)

• Kullanılan DMARD ilaçların listesi (metotreksat, sulfasalazin, hidroksiklorokin, leflunomid, azatiyoprin)

• Kullanılan biyolojik ajan listesi (adalimumab, etanersept, infliksimab, sertolizumab, golimumab, rituksimab, tosilizumab, sarilumab, sekukinumab, iksekizumab, guselkumab, risankizumab, tofasitinib, baricitinib, upadasitinib)

• Kolşisin kullanım kaydı (FMF için)

• Glukokortikoid kullanım öyküsü ve dozları

• Kemik dansitometri (DEXA) raporu

• Hastane yatış ve taburculuk epikrizleri

• Eklem cerrahisi kayıtları (protez, sinovektomi, artrodez)

• Eşlik eden hastalık raporları

• e-Nabız sağlık geçmişi çıktısı

İltihaplı Romatizma Engelli Raporu Alma Süreci 2026

İltihaplı romatizma hastasının rapor başvurusunda izlemesi gereken adımlar şu şekildedir:

1. Adım – MHRS Randevusu: İltihaplı romatizma hastası; MHRS uygulaması, web sitesi veya Alo 182 üzerinden Erişkinler İçin Sağlık Kurulu Raporu (ESKR) tipinde randevu almaktadır. Öncelik tedavi görülen hastane veya en yakın yetkili hastane olmalıdır.

2. Adım – Yetkili Hastane Seçimi: Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş devlet, üniversite veya eğitim araştırma hastanesi tercih edilmelidir. Romatoloji uzmanı bulunan üniversite hastaneleri ve büyük eğitim araştırma hastaneleri iltihaplı romatizma değerlendirmesi için önceliklidir. Romatoloji uzmanı bulunmayan hastanelerde iç hastalıkları uzmanı değerlendirme yapabilmekte, ancak biyolojik ajan gerektiren ağır olgular için üst merkeze yönlendirme yapılmaktadır.

3. Adım – Belgelerin Hazırlanması: Romatoloji muayene raporları, hastalık aktivite skorları, laboratuvar sonuçları, otoantikor panelleri, radyolojik görüntüleme raporları, kullanılan DMARD ve biyolojik ajan kayıtları, eşlik eden organ tutulumu raporları ve HAQ skorları tam olarak hazırlanmalıdır.

4. Adım – Sağlık Kurulu Başvuru Formunun Doldurulması: Hastane engelli sağlık kurulu birimine başvurulmakta ve başvuru formu doldurulmaktadır. Biyolojik ajan onayı, ÖTV indirimli araç, evde bakım yardımı talepleri ve sistemik organ tutulumu değerlendirmesi bu aşamada belirtilmelidir.

5. Adım – Branş Muayeneleri: Hasta öncelikli olarak romatoloji / iç hastalıkları hekimine yönlendirilmektedir. Ek olarak sistemik tutuluma göre fizik tedavi ve rehabilitasyon (eklem fonksiyonu için), göğüs hastalıkları (İAH ve PAH için), nefroloji (lupus nefriti için), göz hastalıkları (üveit için), kardiyoloji (kalp tutulumu için), nöroloji (nöro-Behçet için), ortopedi ve travmatoloji (protez ve deformite için), dermatoloji (psoriasis için) ve hematoloji (sitopeni için) branşlarına sevk yapılmaktadır.

6. Adım – Ek Tetkiklerin Yapılması: Hekimler gerekli gördüğü sedimantasyon, CRP, otoantikor panelleri, radyografiler, MR, toraks BT, solunum fonksiyon testi, ekokardiyografi, 24 saatlik idrar, kemik dansitometri ve göz muayenelerini istemektedir.

7. Adım – Her Branşın Oran Girişi: Her hekim kendi branşına ait engel oranını e-Rapor sistemine girmektedir.

8. Adım – Sağlık Kurulu Değerlendirmesi: Yedi üyeden oluşan sağlık kurulu, tüm oranları Balthazard formülü ile birleştirerek nihai oranı belirlemektedir.

9. Adım – Raporun Teslimi: 15 iş günü içinde değerlendirme tamamlanmakta, sonuç e-Devlet üzerinden görülebilmekte ve fiziksel rapor hastaya teslim edilmektedir.

İltihaplı Romatizma Hastasının Yararlanabileceği Haklar

İltihaplı romatizma hastası, %40 ve üzeri engelli raporu ile geniş haklardan yararlanabilmektedir.

Rapor Oranına Göre Sağlanan Haklar

İltihaplı Romatizma Hastasına Özel Sağlanan Haklar

Ücretsiz Konvansiyonel DMARD İlaçları: SGK, iltihaplı romatizma hastasının hastalık modifiye edici antiromatizmal ilaçlarını (DMARD) (metotreksat, sulfasalazin, hidroksiklorokin, leflunomid, azatiyoprin, siklosporin, mikofenolat mofetil) karşılamaktadır. İltihaplı romatizma hastasından ilaca ilişkin ilave ücret ve fark ödemesi alınmamaktadır.

Biyolojik Ajan ve Küçük Molekül Tedavisi Karşılanması: SGK, dirençli romatizma hastasına uygulanan TNF inhibitörleri (adalimumab, etanersept, infliksimab, sertolizumab, golimumab), IL-6 inhibitörleri (tosilizumab, sarilumab), IL-17 inhibitörleri (sekukinumab, iksekizumab), IL-23 inhibitörleri (guselkumab, risankizumab), anti-CD20 (rituksimab), JAK inhibitörleri (tofasitinib, baricitinib, upadasitinib) ve belimumab (SLE için) tedavilerini belirli endikasyonlar dahilinde karşılamaktadır. Bu ilaçlar için romatoloji uzmanının düzenlediği ilaç kullanım raporu gereklidir.

Kolşisin Ücretsiz Karşılanması: SGK, FMF hastasına günlük profilaktik kolşisin tedavisini ve dirençli olgularda anakinra ve kanakinumab gibi IL-1 blokerlerini karşılamaktadır.

Sistemik Kortikosteroid ve Destek İlaçları: SGK, iltihaplı romatizma hastasının prednizolon, metilprednizolon, deflazakort gibi glukokortikoidlerini ve steroid ilişkili osteoporoz için bifosfonat (alendronat, risedronat, zoledronik asit), denosumab ve teriparatid tedavilerini karşılamaktadır.

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Hakkı: İltihaplı romatizma hastası; fizik tedavi ve rehabilitasyon seansları, hidroterapi, egzersiz eğitimi ve mesleki rehabilitasyon hizmetlerinden devlet ve üniversite hastanelerinde SGK kapsamında ücretsiz yararlanabilmektedir. Ankilozan spondilit hastası için düzenli egzersiz programı ve grup fizyoterapisi önerilmektedir.

Eklem Protez Ameliyatları Karşılanması: İleri deformiteli RA, AS ve psoriatik artrit hastasının kalça, diz, omuz protez ameliyatları ve el eklem cerrahileri SGK tarafından karşılanmaktadır.

Uzun Süreli Oksijen Tedavisi (LTOT): İnterstisyel akciğer hastalığı gelişen romatizmal hastasının uzun süreli oksijen tedavisi (LTOT) ve oksijen konsantratörü SGK tarafından karşılanmaktadır.

Diyaliz ve Böbrek Nakli Karşılanması: Lupus nefriti veya vaskülit bağlı son dönem böbrek yetmezliği gelişen hastanın hemodiyaliz, periton diyalizi ve böbrek nakli SGK kapsamındadır.

Malulen Emeklilik: SGK Sağlık Kurulu tarafından çalışma gücünün en az %60'ı kaybedilmiş, 10 yıl sigortalılık süresini ve 1800 gün prim ödemesini tamamlamış iltihaplı romatizma hastası malulen emekli olabilmektedir. İleri deformiteli RA, ağır AS, aktif SLE, sistemik skleroz + İAH, nöro-Behçet ve amiloidoz gelişen FMF hastasına maluliyet daha yüksek oranda tanınmaktadır.

Gelir Vergisi İndirimi: Çalışan iltihaplı romatizma hastasının maaşından kesilen gelir vergisinden %40 ve üzeri raporla indirim yapılmaktadır. İndirim dereceleri: %40 – %59 için 3. derece, %60 – %79 için 2. derece, %80 – %100 için 1. derece.

ÖTV Muafiyetli Araç: %90 ve üzeri raporlu iltihaplı romatizma hastası ÖTV ödemeden araç alabilmektedir. %40 – %89 arası raporlu hastada "özel tertibatlı araç kullanabilir" ibaresi varsa ÖTV indiriminden yararlanabilmektedir. Ağır eklem deformitesi ve alt ekstremite fonksiyon kaybı bulunan hastada bu hak öncelikli olarak değerlendirilmektedir.

Ücretsiz Toplu Taşıma: %40 ve üzeri raporlu iltihaplı romatizma hastası ve refakatçisi belediye otobüsleri, metro, tramvay, TCDD ve THY'de ücretsiz veya indirimli seyahat hakkından yararlanmaktadır.

Evde Bakım Yardımı: Ağır seyirli iltihaplı romatizma hastası (tekerlekli sandalye bağımlı RA, ağır AS + kifoz, aktif SLE + organ yetmezliği, ileri sistemik skleroz, nöro-Behçet) yakınlarına aylık evde bakım yardımı ödenmektedir.

Engelli Aylığı (2022 Sayılı Kanun): Geliri belirli sınırın altında kalan %40 ve üzeri raporlu iltihaplı romatizma hastasına aylık bağlanmaktadır.

Ağır İş, Uzun Süreli Ayakta Durma ve Soğuk Ortam Muafiyeti: İltihaplı romatizma hastası çalışan; ağır kaldırma, uzun süreli ayakta durma, uzun süreli oturma, tekrarlayıcı hareketler gerektiren işler, soğuk ve nemli ortamlar, gece vardiyası ve stresli görevlerden muaf tutulabilmektedir. Bu muafiyet eklem hasarının ilerlemesini ve inflamatuar alevlenmeleri önlemek açısından önemlidir.

Askerlik Muafiyeti: Aktif RA, orta-ileri evre AS, aktif SLE, sistemik skleroz, ANCA ilişkili vaskülit, aktif Behçet ve tedaviye dirençli FMF hastasına Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği kapsamında "askerliğe elverişli değildir" raporu verilmektedir. Kolşisine yanıtlı kontrollü FMF genellikle askerliğe elverişli sayılmaktadır.

Yer Değiştirme (Tayin) Hakkı: Memur olan iltihaplı romatizma hastası, iklim koşulları uygun (soğuk ve nemli olmayan), romatoloji uzmanı bulunan ve biyolojik ajan tedavisinin devam ettirilebileceği şehirlere tayin talep edebilmektedir. Ankilozan spondilit ve romatoid artrit hastası için ılıman iklim tayin gerekçesi olarak kabul edilmektedir.

MHRS Öncelikli Randevu: İltihaplı romatizma hastası, Sağlık Bakanlığı MHRS sistemi üzerinden romatoloji ve iç hastalıkları kliniklerine öncelikli randevu alabilmektedir.

Refakatçi Hakkı: İleri fonksiyon kaybı olan iltihaplı romatizma hastasının hastane yatışlarında refakatçi hakkı SGK tarafından karşılanmaktadır.

Ortez ve Yardımcı Cihazlar: Eklem stabilizasyonu için gerekli olan bilek ortezi, boyun korsesi, dorsolomber korse, diz ortezi, ortopedik ayakkabı, tabanlık ve tekerlekli sandalye SGK tarafından karşılanmaktadır.

İltihaplı Romatizma Engelli Raporu Kaç Yıl Geçerlidir?

Sağlık kurulu, iltihaplı romatizma hastasına durumuna göre süreli veya süresiz rapor düzenlemektedir. İltihaplı romatizmal hastalıklar kronik ve genellikle progresif hastalıklar olduğundan çoğunlukla süresiz rapor verilmekle birlikte, erken evre ve iyi kontrollü olgularda süreli rapor düzenlenmektedir. Rapor süreleri şu şekildedir:

• Yeni tanılı erken evre RA (iyi kontrollü): 2 – 5 yıllık süreli rapor

• Kontrollü FMF (kolşisin yanıtlı): 2 – 5 yıllık süreli rapor

• Erken evre AS (radyografik hasar yok): 2 – 5 yıllık süreli rapor

• Kontrollü SLE (organ tutulumsuz): 2 – 5 yıllık süreli rapor

• İleri deformiteli RA: Süresiz rapor

• Bambu omurga gelişmiş AS: Süresiz rapor

• SLE + lupus nefriti veya organ tutulumu: Süresiz rapor

• Sistemik skleroz (tüm formlar): Süresiz rapor

• İnterstisyel akciğer hastalığı + PAH gelişen romatizmal hasta: Süresiz rapor

• Amiloidoz + böbrek yetmezliği gelişen FMF: Süresiz rapor

• Aktif ANCA ilişkili vaskülit: Süresiz rapor

• Nöro-Behçet hastalığı: Süresiz rapor

• Behçet + görme kaybı: Süresiz rapor

• Tekerlekli sandalye bağımlı romatizma hastası: Süresiz rapor

• Eklem protez ameliyatı geçirmiş ileri hastalık: Süresiz rapor

• Biyolojik ajan kullanan aktif hastalık: Süresiz veya uzun süreli rapor

• Son dönem böbrek yetmezliği gelişen romatizmal hasta: Süresiz rapor

Süreli raporun bitiş tarihinden 6 ay önce yenileme başvurusu yapılabilmektedir. Yeni organ tutulumu gelişmesi (İAH, PAH, nefrit, nöro-tutulum), tedavi direncinin ortaya çıkması, biyolojik ajan başlanması, yeni deformite gelişimi veya işlevsellik kaybının artması durumunda rapor süresi beklenmeden yeniden değerlendirme talep edilebilmektedir.

İltihaplı Romatizma Engelli Raporu Muayenesinde Nelere Bakılır?

Sağlık kurulu muayenesinde romatoloji ve diğer branş hekimleri şu değerlendirmeleri yapmaktadır:

• Romatizmal hastalık tanısının güncel kriterlere göre doğrulanması (ACR/EULAR RA kriterleri, ASAS AS kriterleri, SLICC SLE kriterleri)

• Hastalık tipinin belirlenmesi (RA, AS, PsA, SLE, skleroderma, vaskülit)

• Hastalık süresi ve seyrinin değerlendirilmesi

• Aktif eklem sayısının (şiş ve hassas eklem) sayımı

• Sabah tutukluğu süresinin sorgulanması

• DAS28, BASDAI, BASFI, SLEDAI aktivite skorlarının hesaplanması

• HAQ (Sağlık Değerlendirme Anketi) ile fonksiyonel değerlendirme

• Sedimantasyon (ESR) ve CRP düzeylerinin kontrolü

• Otoantikor panellerinin (RF, anti-CCP, ANA, anti-dsDNA, ANCA) değerlendirilmesi

• HLA-B27 doku tiplemesinin incelenmesi

• El, ayak, sakroiliak eklem ve omurga grafileri ile radyolojik hasarın değerlendirilmesi

• Omurga hareket kısıtlılığının ölçümü (Schober testi, göğüs ekspansiyonu, oksiput-duvar mesafesi)

• Eklem deformitelerinin (ulnar deviasyon, boutonniere, kuğu boynu, ankiloz) incelenmesi

• El kavrama gücü ve ince motor beceri testleri

• Yürüme mesafesi ve merdiven çıkma kapasitesinin sorgulanması

• Sistemik organ tutulumunun değerlendirilmesi (böbrek, akciğer, kalp, sinir sistemi, göz, deri)

• İnterstisyel akciğer hastalığı için toraks BT ve solunum fonksiyon testi incelemesi

• Pulmoner hipertansiyon için ekokardiyografi değerlendirmesi

• Lupus nefriti için 24 saatlik idrar proteini ve böbrek fonksiyon testleri

• Göz muayenesi (üveit, sikka bulguları için)

• Kapiller mikroskopi (skleroderma için)

• Kullanılan DMARD ve biyolojik ajan tedavilerinin gözden geçirilmesi

• Tedaviye yanıt ve tedaviye direnç durumunun değerlendirilmesi

• Glukokortikoid kullanım öyküsü ve komplikasyonlarının (osteoporoz, katarakt, diyabet, Cushing) taraması

• Kemik dansitometri (DEXA) ile osteoporoz taraması

• Kronik ağrı düzeyinin (VAS ile) ölçümü

• Yorgunluk (fatigue) derecesinin değerlendirilmesi

• Depresyon ve anksiyete komorbiditesinin taraması

• Sekonder fibromiyalji taraması

• Günlük yaşam aktivitelerindeki bağımsızlık düzeyinin sorgulanması

• Mesleki işlevsellik kaybının değerlendirilmesi