Psikiyatrik Hastalıklar Engelli Raporu 2026: Oran, Süreç, Haklar

Psikiyatrik hastalıklar, bireyin düşünce, duygu, davranış ve işlevsellik alanlarında belirgin bozulmalara yol açan kronik veya tekrarlayıcı seyirli ruhsal bozukluklardır. Sağlık kurulu, psikiyatrik hastalığı olan bireye düzenlediği engelli raporunda; tanı türünü (şizofreni, bipolar bozukluk, majör depresyon, OKB, TSSB), hastalık süresini, atak sıklığını, tedaviye yanıtı, hastane yatış öyküsünü, sosyal-mesleki işlevsellik kaybını ve eşlik eden bedensel hastalıkları birlikte değerlendirmektedir.

Bu rehber; psikiyatrik hastası olan bireyin engelli raporu alıp alamayacağını, tanı gruplarına göre rapor oranlarını, sağlanan hakları ve 2026 yılı güncel mevzuatına göre başvuru sürecini kapsamlı biçimde açıklamaktadır.

Psikiyatrik Hastalıklar Nedir?

Psikiyatrik hastalıklar (ruhsal bozukluklar), beyindeki nörokimyasal dengesizlikler, genetik yatkınlık, travmatik yaşam olayları ve psikososyal faktörlerin etkisiyle ortaya çıkan; bireyin duygu, düşünce ve davranışlarını etkileyen kronik hastalıklardır. Psikiyatrik hastalıklar başlıca şu gruplara ayrılmaktadır:

• Şizofreni ve psikotik bozukluklar – gerçeği değerlendirmede bozulma, hezeyan, halüsinasyon

• Bipolar bozukluk (manik-depresif bozukluk) – mani ve depresyon dönemleriyle seyreden duygudurum bozukluğu

• Majör depresif bozukluk – uzamış ve derin depresyon dönemleri

• Anksiyete bozuklukları – yaygın anksiyete, panik bozukluk, sosyal fobi

• Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) – tekrarlayan takıntı ve zorlantılar

• Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) – ağır travmatik olay sonrası gelişen kronik tablo

• Kişilik bozuklukları – borderline, antisosyal, paranoid kişilik bozuklukları

• Otizm spektrum bozukluğu – iletişim, sosyal etkileşim ve davranışsal alanlarda bozulma

• Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) – dikkat, dürtü kontrolü ve hiperaktivite sorunları

• Yeme bozuklukları – anoreksiya nervoza, bulimia nervoza

• Demans ve nörokognitif bozukluklar – Alzheimer, vasküler demans

Sağlık kurulu, psikiyatrik hastalık değerlendirmesinde şu ölçüm ve gözlemleri temel almaktadır:

• Yapılandırılmış psikiyatrik görüşme

• DSM-5 ve ICD-11 tanı kriterleri

• PANSS (Positive and Negative Syndrome Scale) – şizofreni değerlendirmesi

• Young Mani Derecelendirme Ölçeği ve Hamilton Depresyon Ölçeği

• Yale-Brown Obsesif Kompulsif Ölçeği (Y-BOCS)

• Global İşlevsellik Değerlendirme Ölçeği (GAF)

• Nöropsikolojik test bataryası (MMSE, MoCA, WAIS)

• Kraniyal MR ve EEG (organik nedenlerin dışlanması için)

Psikiyatrik Hastası Olan Birey Engelli Raporu Alabilir mi?

Psikiyatrik hastası olan birey, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik kapsamında engelli raporu alma hakkına sahiptir. Sağlık kurulu, psikiyatrik hastaya verilecek oranı; tanı türüne, hastalık süresine, atak sıklığına, tedaviye yanıta, hastane yatış öyküsüne ve işlevsellik kaybının derecesine göre belirlemektedir.

Sağlık kurulunun psikiyatrik rapor değerlendirmesinde dikkate aldığı temel faktörler şunlardır:

• Psikiyatrik tanı türü (şizofreni, bipolar, majör depresyon, OKB, TSSB)

• Hastalık süresi (yıl olarak)

• Atak sıklığı ve şiddeti

• Hastane yatış sayısı ve süresi

• Tedaviye yanıt (dirençli hasta grubu)

• İntihar girişimi öyküsü

• Öz bakım becerileri kaybı

• Sosyal işlevsellik kaybı (aile, arkadaş, toplumsal ilişkiler)

• Mesleki işlevsellik kaybı (çalışma kapasitesi)

• Kognitif işlevlerde bozulma

• Gerçeği değerlendirme yetisinin bozulması

• Eşlik eden madde kullanım bozukluğu

• Eşlik eden bedensel hastalıklar

Psikiyatrik Engelli Rapor Oranları 2026

Genel Psikiyatrik Rapor Oranları

Sağlık kurulu, psikiyatrik hastalığa eşlik eden bedensel hastalıkları ayrı ayrı değerlendirmekte ve ilgili oranları Balthazard formülü ile ana psikiyatrik orana eklemektedir.

Şizofreni Rapor Oranı

Şizofreni, gerçeği değerlendirme yetisinin bozulduğu, hezeyan ve halüsinasyonlarla seyreden kronik psikotik bir hastalıktır. Şizofreni hastası yaşam boyu antipsikotik tedavi kullanmak zorundadır. Şizofrenide rapor oranları:

• Rezidüel dönemde, iyi tedavi yanıtı olan şizofreni hastası: %60 – %70

• Sık atak geçiren şizofreni hastası: %70 – %80

• Tedaviye dirençli şizofreni (klozapin kullanımı): %80 – %90

• Aktif psikotik dönemde şizofreni hastası: %80 – %100

• Şizofreni + belirgin negatif belirtiler (apati, sosyal izolasyon): %80 – %100

• Şizofreni + öz bakım kaybı: %90 – %100

• Şizoafektif bozukluk hastası: %60 – %80

Bipolar Bozukluk Rapor Oranı

Bipolar bozukluk (manik-depresif bozukluk), manik, hipomanik ve depresif atakların döngüsel olarak seyrettiği kronik duygudurum bozukluğudur. Bipolar bozuklukta rapor oranları:

• Bipolar bozukluk (iyi kontrollü, tek atak geçirmiş): %40 – %50

• Bipolar bozukluk (yılda 1-2 atak): %50 – %60

• Hızlı döngülü bipolar bozukluk (yılda 4+ atak): %60 – %80

• Bipolar bozukluk + psikotik özellikli mani: %70 – %80

• Bipolar bozukluk + intihar girişimi öyküsü: %70 – %80

Majör Depresif Bozukluk Rapor Oranı

Majör depresif bozukluk, iki hafta veya daha uzun süren derin çökkünlük, ilgi ve isteksizlik ile karakterize duygudurum bozukluğudur. Majör depresyonda rapor oranları:

• Hafif majör depresyon: %20 – %30

• Orta şiddette majör depresyon: %30 – %40

• Ağır majör depresyon: %40 – %60

• Tedaviye dirençli depresyon (birden fazla ilaç grubu denenmiş): %50 – %70

• Psikotik özellikli majör depresyon: %60 – %80

• Kronik distimi (persistan depresif bozukluk): %20 – %40

Anksiyete Bozuklukları Rapor Oranı

Anksiyete bozuklukları, aşırı ve kontrolsüz kaygı ile seyreden ruhsal bozukluklardır:

• Yaygın anksiyete bozukluğu (hafif-orta): %20 – %30

• Panik bozukluk (agorafobi eşliğinde): %30 – %50

• Sosyal fobi (ağır, iş kaybına yol açan): %30 – %50

• Özgül fobiler (yaşamı belirgin sınırlayan): %20 – %30

OKB ve TSSB Rapor Oranı

Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) ve travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) özel değerlendirilen anksiyete spektrum bozukluklarıdır:

• Hafif OKB (günde 1 saatten az ritüel): %20 – %30

• Orta şiddette OKB: %30 – %50

• Ağır OKB (günde 3 saatten fazla ritüel, iş kaybı): %50 – %70

• Kronik TSSB (savaş, işkence, ağır travma sonrası): %40 – %70

• TSSB + majör depresyon komorbiditesi: %60 – %80

Otizm Spektrum Bozukluğu Rapor Oranı

Otizm spektrum bozukluğu, sosyal iletişim, etkileşim ve davranışsal alanlarda bozulmayla seyreden nörogelişimsel bozukluktur:

• Yüksek işlevli otizm (Asperger sendromu): %50 – %60

• Orta düzey otizm spektrum bozukluğu: %60 – %80

• Ağır otizm spektrum bozukluğu (konuşma yok, öz bakım kaybı): %80 – %100

Demans ve Nörokognitif Bozukluk Rapor Oranı

Demans, kognitif işlevlerde ilerleyici bozulma ile seyreden nörodejeneratif hastalıktır:

• Hafif kognitif bozukluk (MMSE 24-27): %20 – %40

• Erken evre Alzheimer / vasküler demans (MMSE 18-23): %50 – %70

• Orta evre demans (MMSE 10-17): %70 – %90

• Ağır demans (MMSE <10, tam bakıma muhtaç): %90 – %100

Psikiyatrik Engelli Raporu için Gerekli Belgeler

Sağlık kuruluna sunulması gereken belgeler şu şekildedir:

• T.C. kimlik belgesi (nüfus cüzdanı veya kimlik kartı)

• Detaylı psikiyatri uzmanı muayene raporu

• Hastalık başlangıcı ve seyrini gösteren epikrizler

• Hastane yatış ve taburculuk raporları

• Kullanılan psikotropik ilaçların listesi ve dozları

• Elektrokonvülsif tedavi (EKT) uygulama raporu (varsa)

• PANSS, Hamilton, Young, Y-BOCS gibi ölçek sonuçları

• Nöropsikolojik test raporu

• Kraniyal MR ve EEG raporu (organik nedenlerin dışlanması için)

• İntihar girişimi kayıtları (varsa)

• Sosyal inceleme raporu (mesleki ve sosyal işlevsellik değerlendirmesi)

• Aile ve yakın çevre gözlem raporu

• Otizm için gelişim öyküsü ve DENVER, ADOS test sonuçları

• Demans için MMSE, MoCA skorları ve nöroloji konsültasyonu

• Eşlik eden bedensel hastalık raporları

• e-Nabız sağlık geçmişi çıktısı

Psikiyatrik Engelli Raporu Alma Süreci 2026

Psikiyatrik hastası olan bireyin rapor başvurusunda izlemesi gereken adımlar şu şekildedir:

1. Adım – MHRS Randevusu: Psikiyatrik hasta; MHRS uygulaması, web sitesi veya Alo 182 üzerinden Erişkinler İçin Sağlık Kurulu Raporu (ESKR) tipinde randevu almaktadır. Öncelik tedavi görülen hastane veya en yakın yetkili hastane olmalıdır.

2. Adım – Yetkili Hastane Seçimi: Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş devlet, üniversite veya eğitim araştırma hastanesi tercih edilmelidir. Ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı bulunmayan hastaneler engelli sağlık kurulu raporu düzenleme yetkisine sahip değildir.

3. Adım – Belgelerin Hazırlanması: Psikiyatri muayene raporları, hastane yatış epikrizleri, kullanılan ilaç listeleri, ölçek sonuçları ve nöropsikolojik test raporları tam olarak hazırlanmalıdır.

4. Adım – Sağlık Kurulu Başvuru Formunun Doldurulması: Hastane engelli sağlık kurulu birimine başvurulmakta ve başvuru formu doldurulmaktadır. ÖTV indirimli araç talebi ve eşlik eden bedensel hastalık değerlendirmesi bu aşamada belirtilmelidir.

5. Adım – Branş Muayeneleri: Hasta öncelikli olarak ruh sağlığı ve hastalıkları (psikiyatri) hekimine yönlendirilmekte; ardından demans şüphesi durumunda nöroloji, otizm veya nörogelişimsel bozukluk durumunda çocuk psikiyatrisi ve nöroloji branşlarına sevk edilmektedir.

6. Adım – Ek Tetkiklerin Yapılması: Hekimler gerekli gördüğü kraniyal MR, EEG, nöropsikolojik test ve ölçek uygulamalarını istemektedir.

7. Adım – Her Branşın Oran Girişi: Her hekim kendi branşına ait engel oranını e-Rapor sistemine girmektedir.

8. Adım – Sağlık Kurulu Değerlendirmesi: Yedi üyeden oluşan sağlık kurulu, tüm oranları Balthazard formülü ile birleştirerek nihai oranı belirlemektedir.

9. Adım – Raporun Teslimi: 15 iş günü içinde değerlendirme tamamlanmakta, sonuç e-Devlet üzerinden görülebilmekte ve fiziksel rapor hastaya teslim edilmektedir.

Psikiyatrik Hastanın Yararlanabileceği Haklar

Psikiyatrik hastası olan birey, %40 ve üzeri engelli raporu ile geniş haklardan yararlanabilmektedir.

Rapor Oranına Göre Sağlanan Haklar

Psikiyatrik Hastaya Özel Sağlanan Haklar

Ücretsiz Psikotropik İlaç Karşılanması: SGK, psikiyatrik hastanın antipsikotik (klozapin, olanzapin, risperidon, ketiapin, aripiprazol), antidepresan (SSRI, SNRI, trisiklik), duygudurum düzenleyici (lityum, valproat, karbamazepin, lamotrijin) ve tüm psikiyatrik ilaçlarını karşılamaktadır.

Elektrokonvülsif Tedavi (EKT) Karşılanması: Tedaviye dirençli depresyon, katatoni ve şizofreni hastasına uygulanan EKT tedavisi SGK kapsamında ücretsiz sağlanmaktadır.

Toplum Ruh Sağlığı Merkezleri (TRSM) Hakkı: Kronik psikiyatrik hasta, ikamet ettiği bölgedeki Toplum Ruh Sağlığı Merkezinden (TRSM) ücretsiz olarak rehabilitasyon, sosyal beceri eğitimi ve iş uğraşı hizmeti alabilmektedir.

Malulen Emeklilik: SGK Sağlık Kurulu tarafından çalışma gücünün en az %60'ı kaybedilmiş, 10 yıl sigortalılık süresini ve 1800 gün prim ödemesini tamamlamış psikiyatrik hasta malulen emekli olabilmektedir. Şizofreni, ağır bipolar bozukluk ve tedaviye dirençli majör depresyon hastalarına maluliyet daha yüksek oranda tanınmaktadır.

Vasi Tayini Hakkı: Gerçeği değerlendirme yetisi belirgin bozulmuş şizofreni, ağır demans ve ağır zihinsel yetersizlikli hasta için yakınları sulh hukuk mahkemesine başvurarak vasi tayini talep edebilmektedir.

Gelir Vergisi İndirimi: Çalışan psikiyatrik hastanın maaşından kesilen gelir vergisinden %40 ve üzeri raporla indirim yapılmaktadır. İndirim dereceleri: %40 – %59 için 3. derece, %60 – %79 için 2. derece, %80 – %100 için 1. derece.

ÖTV Muafiyetli Araç: %90 ve üzeri raporlu psikiyatrik hasta ÖTV ödemeden araç alabilmektedir. Ancak aracı hastanın kendisinin kullanamayacağı durumlarda (aktif psikotik dönem, demans, ağır otizm) birinci derece yakın adına tescil yapılmaktadır.

Ücretsiz Toplu Taşıma: %40 ve üzeri raporlu psikiyatrik hasta ve refakatçisi belediye otobüsleri, metro, tramvay, TCDD ve THY'de ücretsiz veya indirimli seyahat hakkından yararlanmaktadır.

Evde Bakım Yardımı: Ağır seyirli psikiyatrik hasta (öz bakım kaybı olan şizofreni, ağır demans, ağır otizm) yakınlarına aylık evde bakım yardımı ödenmektedir.

Engelli Aylığı (2022 Sayılı Kanun): Geliri belirli sınırın altında kalan %40 ve üzeri raporlu psikiyatrik hastaya aylık bağlanmaktadır.

Askerlik Muafiyeti: Şizofreni, bipolar bozukluk, ağır majör depresyon, ağır OKB, otizm ve zihinsel yetersizliği bulunan bireye Türk Silahlı Kuvvetleri Sağlık Yeteneği Yönetmeliği kapsamında "askerliğe elverişli değildir" raporu verilmektedir.

Sürücü Belgesi Kısıtlaması: Aktif psikotik dönemde şizofreni hastası, ağır demans hastası ve gerçeği değerlendirmesi bozulan hasta sürücü belgesi alamamaktadır. Kontrollü psikiyatrik hasta ise psikiyatri raporu ile sürücü belgesi kullanabilmektedir.

Yer Değiştirme (Tayin) Hakkı: Memur olan psikiyatrik hasta, tedavi ve takibinin sürdüğü şehre veya sağlığa uygun bölgeye tayin talep edebilmektedir.

Ağır İş ve Gece Vardiyası Muafiyeti: Psikiyatrik hasta çalışan; ağır kaldırma, gece vardiyası, düzensiz mesai ve stresli görevlerden muaf tutulabilmektedir.

Psikiyatrik Engelli Raporu Kaç Yıl Geçerlidir?

Sağlık kurulu, psikiyatrik hastaya durumuna göre süreli veya süresiz rapor düzenlemektedir. Rapor süreleri şu şekildedir:

• Yeni tanılı, tek atak geçirmiş hasta: 1 – 2 yıllık süreli rapor

• Kontrol altındaki bipolar bozukluk hastası: 2 – 5 yıllık süreli rapor

• Remisyondaki majör depresyon hastası: 2 – 5 yıllık süreli rapor

• Kronik seyirli şizofreni hastası: Süresiz rapor

• Tedaviye dirençli hasta grubu: Süresiz rapor

• Otizm spektrum bozukluğu tanılı birey: Süresiz rapor

• Alzheimer ve diğer demans hastası: Süresiz rapor

• Ağır zihinsel yetersizliği bulunan birey: Süresiz rapor

• Vasi tayini yapılmış hasta: Süresiz rapor

Süreli raporun bitiş tarihinden 6 ay önce yenileme başvurusu yapılabilmektedir. Yeni atak geçirilmesi, hastane yatışı veya işlevsellik kaybının artması durumunda rapor süresi beklenmeden yeniden değerlendirme talep edilebilmektedir.

Psikiyatrik Engelli Raporu Muayenesinde Nelere Bakılır?

Sağlık kurulu muayenesinde psikiyatri ve diğer branş hekimleri şu değerlendirmeleri yapmaktadır:

• Psikiyatrik tanının DSM-5 kriterlerine göre doğrulanması

• Hastalık süresi ve seyrinin değerlendirilmesi

• Atak sıklığı ve şiddetinin sorgulanması

• Hastane yatış öyküsünün incelenmesi

• İntihar girişimi öyküsünün değerlendirilmesi

• Kullanılan ilaçlar ve tedaviye yanıtın gözden geçirilmesi

• PANSS, Hamilton, Young, Y-BOCS ölçeklerinin uygulanması

• Global İşlevsellik Değerlendirme Ölçeği (GAF) skorlaması

• Kognitif işlevlerin MMSE ve MoCA ile değerlendirilmesi

• Öz bakım becerilerinin sorgulanması

• Sosyal ve mesleki işlevsellik kaybının incelenmesi

• Gerçeği değerlendirme yetisinin kontrolü

• Eşlik eden madde kullanım bozukluğu taraması

• Aile öyküsü ve genetik yatkınlığın sorgulanması

• Organik nedenlerin dışlanması için kraniyal MR ve EEG incelemesi