Parkinson Engelli Raporu 2026: Oran, Süreç, Haklar

Parkinson hastalığı, beyin sapındaki substantia nigra bölgesinde bulunan dopaminerjik nöronların ilerleyici kaybı sonucu ortaya çıkan, tremor, bradikinezi, rijidite ve postüral instabilite ile karakterize kronik ve ilerleyici bir nörodejeneratif hastalıktır. Sağlık kurulu, Parkinson hastası için düzenlediği engelli raporunda; hastalığın klinik evresini (Hoehn ve Yahr sınıflaması), UPDRS (Unified Parkinson's Disease Rating Scale) skorunu, motor semptomların şiddetini, motor olmayan semptomları (kognitif bozukluk, depresyon, otonomik disfonksiyon, uyku bozukluğu), levodopa tedavisine yanıtı, motor dalgalanmalar (on-off fenomeni, diskineziler) ve fonksiyonel kısıtlılığı birlikte değerlendirmektedir.

Bu rehber; Parkinson hastasının engelli raporu alıp alamayacağını, hastalık evresine göre rapor oranlarını, sağlanan hakları ve 2026 yılı güncel mevzuatına göre başvuru sürecini kapsamlı biçimde açıklamaktadır.

Parkinson Hastalığı Nedir?

Parkinson hastalığı, beyin sapının substantia nigra pars compacta bölgesindeki dopamin üreten nöronların ilerleyici dejenerasyonu ve Lewy cisimcikleri birikimi ile karakterize kronik nörodejeneratif bir hastalıktır. Hastalık genellikle 60 yaş üzerinde başlamakta ve ilerleyici seyir göstermektedir. Erken başlangıçlı Parkinson hastalığı ise 50 yaş öncesi, juvenil Parkinson ise 21 yaş öncesi başlayan formlarıdır. Erkeklerde kadınlardan yaklaşık 1,5 kat daha sık görülmektedir.

Parkinson hastalığı ve ilişkili sendromlar başlıca şu tiplere ayrılmaktadır:

• İdiyopatik Parkinson hastalığı – nedeni bilinmeyen, en sık form (~%80)

• Genetik Parkinson hastalığı – LRRK2, PARK7, PINK1, SNCA gen mutasyonlarına bağlı

• Erken başlangıçlı Parkinson hastalığı – 50 yaş öncesi başlayan form

• Juvenil Parkinson hastalığı – 21 yaş öncesi başlayan form

• Tremor dominant Parkinson – tremorun ön planda olduğu tip

• Akinetik-rijit Parkinson – bradikinezi ve rijiditenin baskın olduğu tip

• Postüral instabilite-yürüme güçlüğü (PIGD) tipi – hızlı ilerleyen tip

• Sekonder parkinsonizm – ilaç, toksin, travma, inme kaynaklı

• İlaca bağlı parkinsonizm – nöroleptikler, metoklopramid, valproat kaynaklı

• Vasküler parkinsonizm – multipl inme kaynaklı alt gövde parkinsonizmi

• Parkinson-Plus sendromları (atipik parkinsonizm):

  • Progresif Supranükleer Paralizi (PSP) – vertikal bakış paralizisi, düşmeler

  • Multipl Sistem Atrofisi (MSA) – MSA-P (parkinsonian), MSA-C (serebellar)

  • Kortikobazal Dejenerasyon (KBD) – asimetrik tutulum, apraksi

  • Lewy Cisimcikli Demans (DLB) – erken kognitif bozukluk, görsel halüsinasyonlar

• Parkinson hastalığı demansı (PDD) – PH tanısından ≥1 yıl sonra gelişen demans

Sağlık kurulu, Parkinson hastalığı tanısını MDS (Movement Disorder Society) klinik tanı kriterlerine göre şu incelemelerle doğrulamaktadır:

• Ayrıntılı nörolojik muayene – bradikinezi + (tremor veya rijidite) zorunlu

• Levodopa yanıt testi – dopaminerjik tedaviye net klinik yanıt

• Kraniyal MR – yapısal lezyonların ve atipik parkinsonizmin dışlanması

• DAT-SPECT (Dopamin transporter görüntüleme) – striatal dopaminerjik defisit

• Kardiyak MIBG sintigrafisi – kalpte sempatik denervasyon (idiyopatik PH lehine)

• Koku testi (Sniffin' Sticks) – erken hiposmi/anosmi

• Uyku çalışması (polisomnografi) – REM uyku davranış bozukluğu (RBD)

• Otonomik testler – ortostatik hipotansiyon değerlendirmesi

• Genetik testler – ailesel ve erken başlangıçlı olgularda

Parkinson Hastası Engelli Raporu Alabilir mi?

Parkinson hastası, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik kapsamında engelli raporu alma hakkına sahiptir. Sağlık kurulu, Parkinson hastasına verilecek oranı; Hoehn ve Yahr evresine, motor semptomların şiddetine, tedaviye yanıta, motor olmayan semptomlara, kognitif duruma ve günlük yaşam aktivitelerindeki kısıtlılığa göre belirlemektedir.

Sağlık kurulunun rapor değerlendirmesinde dikkate aldığı temel faktörler şunlardır:

• Parkinson tipi (idiyopatik, genetik, sekonder, Parkinson-Plus)

• Hoehn ve Yahr evresi (1 – 5)

• UPDRS skoru (motor, günlük yaşam, mental, komplikasyonlar bölümleri)

• Bradikinezi şiddeti ve yavaşlama derecesi

• Tremor (istirahat, aksiyon, postüral) şiddeti ve yaygınlığı

• Rijidite (dişli çark, kurşun boru) derecesi

• Postüral instabilite ve düşme sıklığı

• Yürüme bozukluğu (küçük adımlar, festinasyon, freezing/donma)

• Yüz maskesi (hipomimi) ve konuşma bozukluğu (dizartri, hipofoni)

• Disfaji (yutma güçlüğü) ve aspirasyon riski

• Kullanılan antiparkinsoniyen ilaçlar ve dozları

• Levodopa tedavisine yanıt

• Motor dalgalanmalar – on-off fenomeni, wearing-off, doz sonu bozulmaları

• Diskineziler (levodopa kaynaklı istemsiz hareketler)

• Parkinson hastalığı demansı (PDD) veya kognitif bozukluk

• Görsel halüsinasyonlar ve psikoz

• Depresyon ve anksiyete

• Otonomik disfonksiyon (ortostatik hipotansiyon, üriner disfonksiyon, konstipasyon, seksüel disfonksiyon)

• REM uyku davranış bozukluğu (RBD) ve uyku bozuklukları

• Ağrı ve duyusal semptomlar

• Derin beyin stimülasyonu (DBS) öyküsü

• Duodopa/apomorfin pompa tedavisi öyküsü

• Genel performans durumu ve günlük yaşam aktiviteleri

Parkinson Engelli Rapor Oranları 2026

Hoehn ve Yahr Evresine Göre Rapor Oranları

Hoehn ve Yahr sınıflaması, Parkinson hastalığının klinik ilerleyişini 1'den 5'e kadar evreleyen ve Türkiye'de sağlık kurulunun Parkinson raporunu belirlerken temel aldığı standart evreleme sistemidir:

Genel Parkinson Rapor Oranları

Sağlık kurulu, Parkinson hastalığına eşlik eden komplikasyonları ayrı ayrı değerlendirmekte ve ilgili oranları Balthazard formülü ile ana Parkinson oranına eklemektedir. Örneğin ileri evre Parkinson hastalığı ile Parkinson demansı birlikte bulunan hasta, her iki durum için ayrı oran almakta ve toplam oran Balthazard formülü ile hesaplanmaktadır.

Parkinson Türüne Göre Rapor Oranları

İdiyopatik Parkinson Hastalığı Rapor Oranı

İdiyopatik Parkinson hastalığı, nedeni tam olarak bilinmeyen ve tüm Parkinson vakalarının yaklaşık %80'ini oluşturan en sık formdur. Levodopa tedavisine iyi yanıt vermesi idiyopatik Parkinson hastalığının en önemli ayırıcı özelliğidir. İdiyopatik Parkinson hastalığında rapor oranları:

• Erken evre idiyopatik PH (Evre 1-1,5, iyi kontrollü): %10 – %30

• Orta evre idiyopatik PH (Evre 2-2,5): %30 – %50

• İleri evre idiyopatik PH (Evre 3): %50 – %70

• Motor dalgalanmalı ileri PH: %60 – %80

• Terminal evre PH (Evre 4-5): %70 – %100

Parkinson Hastalığı Demansı (PDD) Rapor Oranı

Parkinson hastalığı demansı (PDD), Parkinson hastalığı tanısından en az 1 yıl sonra gelişen kognitif bozukluk durumudur. Parkinson hastalarının yaklaşık %40-80'i hastalık seyri boyunca demans geliştirmektedir. PDD'de rapor oranları:

• Hafif kognitif bozukluk (MCI-PD): %40 – %60

• Orta düzey PDD (MMSE 15-24): %60 – %80

• Ağır PDD (MMSE < 15): %80 – %100

• PDD + görsel halüsinasyonlar + psikoz: %80 – %100

Parkinson-Plus Sendromları Rapor Oranı

Parkinson-Plus sendromları (atipik parkinsonizm), idiyopatik Parkinson hastalığından farklı olarak levodopa tedavisine az yanıt veren, daha hızlı ilerleyen ve ek nörolojik bulgularla seyreden nadir hastalıklardır:

• Progresif Supranükleer Paralizi (PSP) – vertikal bakış paralizisi, erken düşmeler: %70 – %100

• Multipl Sistem Atrofisi – Parkinsonian tip (MSA-P): %70 – %100

• Multipl Sistem Atrofisi – Serebellar tip (MSA-C): %70 – %100

• Kortikobazal Dejenerasyon (KBD) – asimetrik apraksi, "yabancı el sendromu": %70 – %100

• Lewy Cisimcikli Demans (DLB) – erken demans, dalgalanan bilinç, görsel halüsinasyonlar: %70 – %100

Sekonder Parkinsonizm Rapor Oranı

Sekonder parkinsonizm, bilinen bir nedene bağlı olarak gelişen parkinsonizm formudur:

• İlaca bağlı parkinsonizm (kalıcı): %20 – %50

• Vasküler parkinsonizm (alt gövde parkinsonizmi): %40 – %70

• Posttravmatik parkinsonizm (pugilistik ensefalopati): %50 – %80

• Toksin kaynaklı parkinsonizm (manganez, karbonmonoksit, MPTP): %50 – %80

• Post-ensefalitik parkinsonizm: %50 – %80

• Normal basınçlı hidrosefali kaynaklı parkinsonizm: %40 – %70

Parkinson Hastalığına Eşlik Eden Semptomlar, Komplikasyonlar ve Rapor Etkisi

Sağlık kurulu, Parkinson hastalığına bağlı gelişen motor ve motor olmayan semptomları ayrı bir engel oranı olarak değerlendirmekte ve Balthazard formülü ile ana Parkinson oranına eklemektedir.

On-off fenomeni, Parkinson hastasında uzun süreli levodopa kullanımına bağlı olarak ilaç etkisinin ani başlaması ("on" dönemi) ve ani kesilmesi ("off" dönemi) ile karakterize motor dalgalanma durumudur. Bu dalgalanmalar özellikle hastalığın 5-10 yılından sonra ortaya çıkmakta ve günlük yaşamı ciddi biçimde etkilemektedir.

Freezing (yürüme donması), hastanın yürürken aniden ayaklarının yere yapışmış gibi hareket edememesi durumudur. Kapı eşiği geçme, dönme ve hedefe yaklaşma anlarında sıkça görülmekte ve düşmelerin en önemli nedenlerinden biridir.

Camptocormia, Parkinson hastalarında görülen ve gövdenin öne doğru 45 derece ve üzerinde eğilmesi ile karakterize ilerleyici bir postüral deformitedir. Pisa sendromu ise gövdenin bir yana eğilmesi durumudur.

Parkinson hastalığı demansı (PDD), hastalığın ilerleyen dönemlerinde ortaya çıkan ve bellek, yürütücü işlev, dikkat ve görsel-uzamsal fonksiyonlarda bozulma ile seyreden ciddi bir komplikasyondur. Görsel halüsinasyonlar ve kabuslar PDD'ye sıkça eşlik etmektedir.

Parkinson Hastalığına Eşlik Eden Nörolojik ve Sistemik Hastalıklar

Parkinson hastasında sıklıkla eşlik eden nörolojik, psikiyatrik ve sistemik hastalıklar bulunmaktadır. Sağlık kurulu bu hastalıkları da ayrıca değerlendirmektedir:

• Alzheimer tipi demans (birlikte seyreden): %60 – %90

• Ağır depresyon: %20 – %50

• Anksiyete bozukluğu: %10 – %30

• Psikoz ve görsel halüsinasyonlar: %30 – %60

• Uyku apnesi sendromu: %20 – %40

• REM uyku davranış bozukluğu (RBD): %10 – %30

• Ortostatik hipotansiyon: %20 – %40

• Nörojen mesane: %20 – %50

• Osteoporoz ve kırıklar: %20 – %40

• Sarkopeni ve malnütrisyon: %20 – %40

• Kronik konstipasyon: %10 – %30

• Servikal spondiloz ve radikülopati: %20 – %40

• Aspirasyon pnömonisi öyküsü: %30 – %50

Parkinson Engelli Raporu için Gerekli Belgeler

Sağlık kuruluna sunulması gereken belgeler şu şekildedir:

• T.C. kimlik belgesi (nüfus cüzdanı veya kimlik kartı)

• Parkinson tanı belgeleri ve ilk muayene raporu

• Son 6 – 12 aylık nöroloji takip raporları

• Hoehn ve Yahr evrelemesi belgesi

• UPDRS skorlama belgesi

• Kraniyal MR raporu (yapısal değerlendirme)

• DAT-SPECT raporu (yapıldıysa)

• Kardiyak MIBG sintigrafisi (yapıldıysa)

• Kullanılan antiparkinsoniyen ilaçların listesi ve dozları

• Levodopa yanıt değerlendirme kaydı

• Motor dalgalanma günlüğü (on-off, wearing-off süreleri)

• Diskinezi değerlendirmesi

• Düşme günlüğü ve düşmeye bağlı travma-kırık raporları

• Nöropsikolojik test sonuçları (MMSE, MoCA, PD-CRS)

• Ürodinamik inceleme raporu (nörojen mesane değerlendirmesi)

• Ortostatik tansiyon ölçümleri (yatar-ayakta)

• Polisomnografi raporu (RBD ve uyku apnesi için)

• Yutma videofloroskopi/FEES raporu (disfaji varsa)

• Derin beyin stimülasyonu (DBS) operasyon raporu (yapıldıysa)

• Duodopa/apomorfin pompa tedavi raporları

• Nöroloji uzmanı muayene raporu

• Psikiyatri uzmanı muayene raporu (depresyon, psikoz varsa)

• Üroloji uzmanı raporu (nörojen mesane varsa)

• Kulak burun boğaz uzmanı raporu (disfaji varsa)

• Fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı raporu

• Kullanılan yardımcı cihazlar (baston, walker, tekerlekli sandalye)

• e-Nabız sağlık geçmişi çıktısı

Parkinson Engelli Raporu Alma Süreci 2026

Parkinson hastasının rapor başvurusunda izlemesi gereken adımlar şu şekildedir:

1. Adım – MHRS Randevusu: Parkinson hastası, MHRS uygulaması, web sitesi veya Alo 182 üzerinden Erişkinler İçin Sağlık Kurulu Raporu (ESKR) tipinde randevu almaktadır. Öncelik hareket bozuklukları polikliniği bulunan hastane veya en yakın yetkili hastane olmalıdır.

2. Adım – Yetkili Hastane Seçimi: Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş devlet, üniversite veya eğitim araştırma hastanesi tercih edilmelidir. Hareket bozuklukları merkezi olan hastaneler UPDRS ölçümü, DBS değerlendirmesi ve atipik parkinsonizm ayırıcı tanısı konusunda daha deneyimlidir. Özel hastanelerin büyük çoğunluğu engelli sağlık kurulu raporu düzenleme yetkisine sahip değildir.

3. Adım – Belgelerin Hazırlanması: Nöroloji takip raporları, Hoehn-Yahr evrelemesi, UPDRS skoru, MR görüntüleri, motor dalgalanma günlüğü ve düşme öyküsü belgeleri tam olarak hazırlanmalıdır. İlaç kullanım şeması ve on-off dönemleri ayrıntılı hazırlanmalıdır.

4. Adım – Sağlık Kurulu Başvuru Formunun Doldurulması: Hastane engelli sağlık kurulu birimine başvurulmakta ve başvuru formu doldurulmaktadır. ÖTV indirimli araç talebi bu aşamada belirtilmelidir (Parkinson hastasının sürücü belgesi durumu ayrıca değerlendirilmektedir).

5. Adım – Branş Muayeneleri: Hasta öncelikli olarak nöroloji hekimine yönlendirilmektedir. Ardından psikiyatri (depresyon, psikoz, PDD için), üroloji (nörojen mesane için), fiziksel tıp ve rehabilitasyon (yürüme ve postüral değerlendirme için), kulak burun boğaz (disfaji için), kardiyoloji (ortostatik hipotansiyon için) ve gerektiğinde beyin ve sinir cerrahisi (DBS adayı ise) branşlarına sevk yapılmaktadır.

6. Adım – Ek Tetkiklerin Yapılması: Hekimler gerekli gördüğü kraniyal MR, DAT-SPECT, nöropsikolojik testler, polisomnografi, ürodinamik inceleme ve yutma değerlendirmesi tetkiklerini istemektedir.

7. Adım – Her Branşın Oran Girişi: Her hekim kendi branşına ait engel oranını e-Rapor sistemine girmektedir. Nöroloji hekimi Hoehn-Yahr evresini ve UPDRS skorunu temel oran belirleyici olarak kullanmaktadır.

8. Adım – Sağlık Kurulu Değerlendirmesi: Yedi üyeden oluşan sağlık kurulu, tüm oranları Balthazard formülü ile birleştirerek nihai oranı belirlemektedir.

9. Adım – Raporun Teslimi: 15 iş günü içinde değerlendirme tamamlanmakta, sonuç e-Devlet üzerinden görülebilmekte ve fiziksel rapor hastaya teslim edilmektedir.

Parkinson Hastasının Yararlanabileceği Haklar

Parkinson hastası, %40 ve üzeri engelli raporu ile geniş haklardan yararlanabilmektedir.

Rapor Oranına Göre Sağlanan Haklar

Parkinson Hastasına Özel Sağlanan Haklar

Ücretsiz Antiparkinsoniyen Tedavi: SGK, Parkinson hastasının yaşam boyu kullandığı levodopa+karbidopa (Madopar, Sinemet), levodopa+benserazid, entakapon (Comtan), levodopa+karbidopa+entakapon (Stalevo), pramipeksol (Pexola), ropinirol (Requip), rotigotin bant (Neupro), selegilin (Moverdin), rasajilin (Azilect), amantadin (PK-Merz), safinamid (Xadago) ve biperiden (Akineton) gibi antiparkinsoniyen ilaçları tam olarak karşılamaktadır. İlaca ilişkin ilave ücret ve fark ödemesi alınmamaktadır.

İleri Evre Tedavilerin Karşılanması: İleri evre Parkinson hastasında uygulanan duodopa (levodopa-karbidopa intestinal jel) pompa tedavisi ve apomorfin (Apo-go) subkütan pompa/enjeksiyon tedavisi SGK endikasyon koşullarında karşılanmaktadır.

Derin Beyin Stimülasyonu (DBS) SGK Kapsamı: İlaç tedavisine yeterli yanıt vermeyen ve motor dalgalanmaları belirgin olan Parkinson hastasında uygulanan subtalamik nükleus (STN) ve globus pallidus internus (GPi) hedefli derin beyin stimülasyonu (DBS) cihazı ve cerrahisi SGK tarafından karşılanmaktadır. Pil değişimi ve programlama seansları da geri ödeme kapsamındadır.

Ücretsiz Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon: Parkinson hastasının ihtiyaç duyduğu fizik tedavi, LSVT-BIG (Lee Silverman Voice Treatment-BIG) programı, LSVT-LOUD konuşma terapisi, ergoterapi (uğraşı terapisi), denge ve düşme önleme programları ve yutma terapisi SGK kapsamında sunulmaktadır.

Ücretsiz Yardımcı Cihazlar: Parkinson hastasına gerekli olan manuel ve akülü tekerlekli sandalye, walker, U-tabanlı yürüteç, baston, hasta yatağı, hava yatağı, klozet yükseltici, tutunma barları ve temiz aralıklı kateter (TAK) SGK tarafından karşılanmaktadır.

Ücretsiz PEG/Gastrostomi Bakımı: İleri evre disfajili Parkinson hastasına takılan perkütan endoskopik gastrostomi (PEG) ve enteral beslenme ürünleri SGK kapsamındadır.

Malulen Emeklilik: SGK Sağlık Kurulu tarafından çalışma gücünün en az %60'ı kaybedilmiş, 10 yıl sigortalılık süresini ve 1800 gün prim ödemesini tamamlamış Parkinson hastası malulen emekli olabilmektedir. Hoehn-Yahr Evre 3 ve üzeri Parkinson hastası malulen emeklilik değerlendirmesinde öncelikli olarak ele alınmaktadır. Erken başlangıçlı Parkinson hastalığı olan çalışanlar için malulen emeklilik özel önem taşımaktadır.

Gelir Vergisi İndirimi: Çalışan Parkinson hastasının maaşından kesilen gelir vergisinden %40 ve üzeri raporla indirim yapılmaktadır. İndirim dereceleri: %40 – %59 için 3. derece, %60 – %79 için 2. derece, %80 – %100 için 1. derece.

ÖTV Muafiyetli Araç: %90 ve üzeri raporlu Parkinson hastası ÖTV ödemeden araç alabilmektedir. %40 – %89 arası raporlu Parkinson hastası raporunda 'özel tertibatlı araç kullanabilir' ibaresi bulunduğunda ÖTV indiriminden yararlanabilmektedir. Ancak Parkinson hastasının sürücü belgesi kullanabilmesi için tremor, bradikinezi ve reaksiyon süresi kaybının araç kullanımını engelleyecek düzeyde olmaması ve nöroloji uzmanı onayı gerekmektedir. Otomatik vitesli araç kullanımı Parkinson hastası için özellikle önerilmektedir.

Ücretsiz Toplu Taşıma: %40 ve üzeri raporlu Parkinson hastası ve refakatçisi belediye otobüsleri, metro, tramvay, TCDD ve THY'de ücretsiz veya indirimli seyahat hakkından yararlanmaktadır.

Evde Bakım Yardımı: Ağır seyirli Parkinson hastası (Hoehn-Yahr Evre 4-5, tekerlekli sandalyeye/yatağa bağımlı, Parkinson demansı, ağır disfaji, sık düşen) yakınlarına aylık evde bakım yardımı ödenmektedir.

Engelli Aylığı (2022 Sayılı Kanun): Geliri belirli sınırın altında kalan %40 ve üzeri raporlu Parkinson hastasına aylık bağlanmaktadır.

Yaşlılık Aylığı ve 65 Yaş Aylığı: İleri yaşlı Parkinson hastası, 2022 Sayılı Kanun kapsamında yaşlılık aylığından ve bakım hizmetlerinden yararlanabilmektedir.

EKPSS ile Memurluk: Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı ile devlet memurluğu hakkı sağlanmaktadır. Erken başlangıçlı Parkinson hastası için özellikle önem taşımaktadır.

Ağır İş, Hassas Motor Beceri Gerektiren İş ve Gece Vardiyasından Muafiyet: Parkinson hastası çalışan; ağır kaldırma, gece vardiyası, düzensiz mesai, hassas motor beceri gerektiren işler (mikrocerrahi, saatçilik, elektronik montaj), yükseklikte çalışma, tehlikeli makine kullanımı ve sürücülük gerektiren işlerden muaf tutulabilmektedir. Bu muafiyet özellikle tremor ve bradikinezi semptomları belirgin olan hasta için hayati önem taşımaktadır.

Esnek Çalışma ve Uzaktan Çalışma Hakkı: Parkinson hastası çalışan, motor dalgalanmalar ve yorgunluk nedeniyle esnek çalışma saatleri, uzun molalar ve uzaktan çalışma düzenlemesi talep edebilmektedir. Sabah ilaç alımı sonrası en performanslı olduğu saatlere göre çalışma programı düzenlenmesi önerilmektedir.

Yer Değiştirme (Tayin) Hakkı: Memur olan Parkinson hastası, hareket bozuklukları merkezi veya DBS merkezi bulunan şehre tayin talep edebilmektedir.

Konut Uyarlaması Desteği: Sık düşen ve fonksiyonel kısıtlılığı olan Parkinson hastasının konutunda tutunma barları, rampa, klozet yükseltici, kaymaz zemin gibi ergonomik düzenlemeler için sosyal yardım destekleri alınabilmektedir.

Askerlik Muafiyeti: Erkek Parkinson hastası, TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği kapsamında Parkinson tanısı belgelendiğinde askerlik hizmetinden muaf tutulmaktadır.

MHRS Öncelikli Randevu: Ağır seyirli Parkinson hastası, Sağlık Bakanlığı MHRS sistemi üzerinden öncelikli randevu alabilmektedir.

Sosyal Yardımlaşma Vakfı Destekleri: İl ve ilçe sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarından ilaç, cihaz ve maddi destek alınabilmektedir.

Parkinson Dernek ve Vakıf Destekleri: Türkiye Parkinson Hastalığı Derneği ve ilgili vakıflar üzerinden hasta okulları, danışmanlık, psikososyal destek, egzersiz programları (Parkinson boks, dans terapisi) ve hasta yakını destek gruplarından yararlanılabilmektedir.

Parkinson Engelli Raporu Kaç Yıl Geçerlidir?

Sağlık kurulu, Parkinson hastasına durumuna göre süreli veya süresiz rapor düzenlemektedir. Rapor süreleri şu şekildedir:

• Erken evre PH (Evre 1-1,5): 2 – 3 yıllık süreli rapor

• Orta evre PH (Evre 2-2,5): 3 – 5 yıllık süreli rapor

• İleri evre PH (Evre 3): 5 yıllık veya süresiz rapor

• Hoehn-Yahr Evre 4 ve üzeri: Süresiz rapor

• Terminal evre PH (Evre 5): Süresiz rapor

• Parkinson hastalığı demansı (PDD): Süresiz rapor

• Progresif Supranükleer Paralizi (PSP): Süresiz rapor

• Multipl Sistem Atrofisi (MSA): Süresiz rapor

• Kortikobazal Dejenerasyon (KBD): Süresiz rapor

• Lewy Cisimcikli Demans (DLB): Süresiz rapor

• Ağır motor dalgalanmalar + inatçı diskineziler: Süresiz rapor

• Ağır disfaji ve PEG/gastrostomi taşıyan hasta: Süresiz rapor

• Ağır kognitif bozukluk ve psikoz gelişen hasta: Süresiz rapor

• Derin beyin stimülasyonu (DBS) takılı hasta: 5 yıllık veya süresiz rapor

• Duodopa/apomorfin pompa tedavili hasta: 5 yıllık veya süresiz rapor

Süreli raporun bitiş tarihinden 6 ay önce yenileme başvurusu yapılabilmektedir. Parkinson hastalığı ilerleyici bir hastalık olduğu için oranların zaman içinde azalması beklenmemekte, aksine hastalık ilerledikçe yeniden değerlendirme ile oran yükselebilmektedir. Yeni motor dalgalanmalar, düşmeler, demans gelişmesi veya atipik parkinsonizm tanısı konması durumunda rapor süresi beklenmeden yeniden değerlendirme talep edilebilmektedir.

Parkinson Engelli Raporu Muayenesinde Nelere Bakılır?

Sağlık kurulu muayenesinde nöroloji ve diğer branş hekimleri şu değerlendirmeleri yapmaktadır:

• MDS klinik tanı kriterlerine göre Parkinson tanısının doğrulanması

• Parkinson tipinin (idiyopatik, genetik, sekonder, atipik) belirlenmesi

• Hoehn ve Yahr evresinin ölçülmesi

• UPDRS skorunun hesaplanması (motor, günlük yaşam, mental, komplikasyonlar)

• Bradikinezi muayenesi – parmak vurma, el açma-kapama, ayak vurma testleri

• Tremor değerlendirmesi – istirahat, postüral ve aksiyon tremoru

• Rijidite muayenesi – dişli çark ve kurşun boru rijiditesi

• Postüral instabilite testi – çekme testi (pull test)

• Yürüme analizi – adım uzunluğu, festinasyon, kol salınımı, dönüş süresi

• Freezing (donma) araştırılması – dönme ve dar geçitte gözlem

• Yüz maskesi (hipomimi) ve göz kırpma sıklığı değerlendirmesi

• Konuşma değerlendirmesi – hipofoni, dizartri, akıcılık

• Yazma testi – mikrografi varlığı

• Yutma değerlendirmesi – disfaji varlığı ve aspirasyon riski

• Kullanılan antiparkinsoniyen ilaçların etkinliği ve yan etkileri

• Levodopa yanıt değerlendirmesi (on-off durumu)

• Motor dalgalanma ve diskinezi günlük paterni

• Nöropsikolojik testler ile kognitif fonksiyon ölçümü (MMSE, MoCA, PD-CRS)

• Görsel halüsinasyon ve psikoz sorgulaması

• Depresyon ve anksiyete değerlendirmesi (BDI, GAI)

• REM uyku davranış bozukluğu (RBD) sorgulaması

• Ortostatik tansiyon ölçümü ile otonomik disfonksiyon değerlendirmesi

• Nörojen mesane ve konstipasyon değerlendirmesi

• Koku muayenesi (hiposmi/anosmi)

• Ağrı ve duyusal semptomların değerlendirilmesi

• Düşme öyküsü ve düşmeye bağlı travma-kırıkların araştırılması

• DBS/Duodopa/apomorfin tedavi öyküsü ve etkinliğinin değerlendirilmesi

• Kullanılan yardımcı cihazların (baston, walker, tekerlekli sandalye) değerlendirilmesi

• Genel performans durumu ve günlük yaşam aktiviteleri (ADL, IADL) skorlaması